İş Hukukunda Usulüne Uygun Müzakere Olmaksızın Düzenlenen Arabuluculuk Belgelerinin Geçersizliği ve Yargı Kararları Analizi
İş hukuku uyuşmazlıklarında arabuluculuk müessesesi, tarafların tarafsız bir üçüncü kişi rehberliğinde kendi çözümlerini üretmelerini amaçlayan, hızlı ve ekonomik bir alternatif uyuşmazlık çözüm yoludur. İşçi ile işveren arasındaki uyuşmazlıklarda arabuluculuk süreci dava şartı (dava açmadan önce başvurulması zorunlu olan hukuki yol) veya ihtiyari arabuluculuk (tarafların kendi istekleriyle başvurduğu arabuluculuk) olarak yürütülebilir. Ancak sürecin kanunun amacına uygun şekilde sonuç doğurabilmesi için tarafların özgür iradelerine dayanan, usulüne uygun ve gerçek bir müzakere ortamının sağlanması şarttır.
Son dönemde uygulamada, henüz taraflar arasında gerçek bir müzakere başlamadan, maktu belgelerin önceden hazırlanarak taraflara imzalatıldığı durumlarla karşılaşılmaktadır. Özellikle arabulucunun henüz müzakereler yürütülmeden belirleme tutanağı, bilgilendirme tutanağı, son tutanak ve işçi alacaklarında arabuluculuk anlaşma belgesi gibi tüm evrakı WhatsApp veya benzeri anlık mesajlaşma uygulamaları üzerinden işçiye göndererek süreci formaliteden ibaret kılması, anlaşmanın geçerliliğini doğrudan etkilemektedir.
6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu uyarınca, arabuluculuk sürecinin temel taşlarından biri tarafların bilgilendirilmesi ve müzakerelerin fiilen yapılmasıdır. Gerçek bir müzakere ortamı sağlanmadan, salt işçinin dava açma hakkını elinden almak amacıyla matbu olarak önceden hazırlanan evrakların imzalatılması hukuka aykırıdır.
Bölge Adliye Mahkemeleri (BAM) tarafından verilen güncel kararlar da bu hususu açıkça vurgulamaktadır. Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi’nin 07.07.2026 tarihli, 2026/461 E. ve 2026/1738 K. sayılı kararında belirtildiği üzere; arabulucunun müzakere yürütülmeden önce tüm evrakları hazırlayıp mesajlaşma uygulamaları üzerinden taraf ile paylaştığı, evrakların aynı gün işyerinde imzalatıldığı durumlar usulüne uygun bir müzakere sayılmamaktadır. Mahkeme, bu tür uygulamaların mevcut bir uyuşmazlığı çözmekten ziyade salt dava açma hakkını ortadan kaldırmaya yönelik olduğunu tespitle anlaşma belgesinin geçersiz olduğuna hükmetmiştir.

Usulüne uygun bir arabuluculuk sürecinde dikkat edilmesi gereken temel ilkeler şunlardır:
- Gerçek Müzakere Ortamı: Tarafların talep ve hakları üzerinde karşılıklı görüşme yapabilecekleri fiziki veya elektronik ortamın fiilen sağlanması gerekir.
- Bilgilendirme Yükümlülüğü: Arabulucu, taraflara sürecin esaslarını, hukuki sonuçlarını ve haklarını müzakere öncesinde ve sırasında eksiksiz aktarmalıdır.
- İrade Serbestisi: Anlaşma belgesi önceden matbu olarak hazırlanmamalı, görüşmeler neticesinde ulaşılan mutabakat doğrultusunda kaleme alınmalıdır.
- Tarih ve Usul Uyumu: Tutanakların henüz süreç başlamadan veya görüşme yapılmadan aynı gün matbu olarak düzenlenmesi hukuki geçerliliği zedeler.
Müzakere yürütülmeden imzalatılan anlaşma belgeleri icra edilebilirlik şerhi (anlaşma belgesinin mahkeme kararı gibi ilam niteliği kazanmasını sağlayan onay) almış olsa dahi, irade fesadı veya usulsüzlük nedeniyle geçersizliği ileri sürülebilir. Bu durumda işçilerin hak kaybına uğramaması adına sürecin başından itibaren hukuki ilkelerin gözetilmesi büyük önem taşır.
Olay:
Bir fabrikada uzun yıllardır çalışan işçi A, iş akdi feshedildikten sonra tazminat ve alacakları için işverenle görüşmek istemiştir. İşveren, süreç için bir arabulucu görevlendirildiğini belirterek işçi A’ya ulaşılacağını söylemiştir. Arabulucu, henüz taraflar bir araya gelmeden veya online bir toplantı gerçekleştirmeden, WhatsApp üzerinden işçi A’ya ulaşıp “Belirleme Tutanağı”, “Bilgilendirme Tutanağı”, “Son Tutanak” ve “Anlaşma Belgesi” taslaklarını iletmiştir. Arabulucu, süreci başlatmak için kimlik fotoğrafını göndermesini istemiş, işçi A da o sırada işyerinde bulunduğunu belirterek kimliğini iletmiştir. Aynı gün işyerinde önceden hazırlanmış olan tüm belgeler işçiye imzalatılmıştır.
Hukuki Değerlendirme ve Sonuç:
İşçi A, daha sonra hak ettiğinden çok daha düşük bir miktara imza attığını fark ederek anlaşma belgesinin iptali ve alacaklarının tahsili amacıyla dava açmıştır. İlk derece mahkemesi ve sonrasında incelemeyi yapan Bölge Adliye Mahkemesi; arabulucunun henüz müzakereler gerçekleşmeden tüm evrakları hazırlayıp mesajla ilettiğini, fiili bir müzakere ortamı kurulmadığını tespit etmiştir. Mahkeme, yapılan işlemin uyuşmazlık çözmekten ziyade işçinin dava açma hakkını elinden almaya yönelik formalite bir süreç olduğuna karar vererek arabuluculuk anlaşma belgesini geçersiz saymış ve davacının alacak taleplerinin esastan incelenmesine ön açmıştır.
İşçi Alacaklarında Arabuluculuk: Kıdem Tazminatı Düşük Tutarla Anlaşılabilir mi? yazımızı okumak için
Sıkça Sorulan Sorular
1. Müzakere yapılmadan imzalanan arabuluculuk anlaşma belgesi geçerli midir?
Hayır. Arabuluculuk sürecinin temel şartı tarafların usulüne uygun şekilde bilgilendirilmesi ve fiilen müzakere yürütülmesidir. Müzakere yapılmadan, önceden hazırlanan belgelerin imzalatılması durumunda anlaşma belgesi geçersiz kabul edilir.
2. Arabulucunun tüm belgeleri WhatsApp üzerinden önden göndermesi yasal mıdır?
Arabulucunun bilgilendirme ve iletişim amacıyla mesajlaşma uygulamalarını kullanması mümkün olmakla birlikte, henüz görüşme yapılmadan son tutanak ve anlaşma belgesi gibi nihai evrakları önceden hazırlayıp göndermesi sürecin usulüne uygun yürütülmediğini gösterir ve evrakları geçersiz kılar.
3. Geçersiz sayılan arabuluculuk anlaşma belgesine karşı ne yapılabilir?
Usulsüz şekilde düzenlenen veya irade fesadı ile imzalatılan arabuluculuk anlaşma belgelerinin iptali ve geçersizliğinin tespiti amacıyla iş mahkemelerinde dava açılabilir ve esas alacaklar talep edilebilir.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Hukuki süreçlerinizde ve arabuluculuk görüşmelerinde hak kaybına uğramamak için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.


