Arabuluculuk Görüşmelerinde İrade Sakatlığı: Baskı ve Tehdit

Hukuk sistemimizde arabuluculuk, tarafların özgür iradeleriyle uzlaşmasını esas alan bir barışçıl çözüm yoludur. Ancak uygulamada bazen güçlü tarafın zayıf tarafı baskı altına aldığı, “Bu anlaşmayı imzalamazsan işten atılırsın” veya “Seni mahkemelerde süründürürüm” gibi tehditlerle iradenin sakatlandığı durumlarla karşılaşılmaktadır. Türk Borçlar Kanunu ve Arabuluculuk Kanunu çerçevesinde, baskı (ikrah) altında imzalanan bir arabuluculuk tutanağı mutlak suretle korunmaz; iradesi sakatlanan tarafın bu anlaşmayı iptal etme hakkı bulunmaktadır.

Vaka Analizi: “Ya İmzala Ya Tazminatsız Git” Tehdidi

Olay: 10 yıllık kıdemi olan bir işçi, şirket merkezinde yapılan arabuluculuk görüşmesine çağrılır. İşveren vekili, işçiye hak ettiğinin çok altında bir rakam teklif eder ve “Eğer şimdi imzalamazsan seni yüz kızartıcı suçtan işten çıkarırız, sicilin kirlenir ve hiçbir yerde iş bulamazsın, tazminat da alamazsın” şeklinde baskı kurar. İşçi, korku ve panik içinde hazırlanan tutanağı imzalar.

Hukuki Değerlendirme: Burada açık bir ikrah (korkutma) durumu mevcuttur. İşçinin iradesi hür değildir. Bu durumda işçi;

• Anlaşma tutanağının iptali için İradenin Sakatlanması (TBK m. 37-38) nedeniyle dava açabilir.
• Arabuluculuk tutanağı mahkeme ilamı hükmünde olsa da, “maddi hukuka ilişkin def’iler” kapsamında bu tutanağın iptali mümkündür.
• Kritik Nokta: İptal hakkının, korkunun ortadan kalktığı andan itibaren 1 yıl içinde kullanılması şarttır.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Arabulucu baskı yapılmasına izin verirse ne olur? Arabulucu, sürecin etik ilkelere ve eşitliğe uygun yürümesinden sorumludur. Eğer arabulucu baskıya göz yumar veya taraflardan birini zorlarsa, görevi ihmal etmiş sayılır ve disiplin suçu işlemiş olur. Bu durumda arabulucu şikayet edilebilir.

2. “Dava açarsan yıllarca sürer” demek bir tehdit midir? Genellikle bu ifade “hukuki bir risk hatırlatması” olarak kabul edilir ve tek başına iradeyi sakatlayan bir tehdit sayılmaz. Ancak bu söylem, başka fiziksel veya manevi baskılarla birleşirse bütüncül olarak değerlendirilir.

3. Baskı altında imzaladığımı nasıl ispat ederim? Görüşme sırasındaki tanıklar, varsa mesaj kayıtları, arabuluculuk tutanağındaki rakamın hayatın olağan akışına aykırı derecede düşük olması (aşırı yararlanma/gabin) veya görüşmenin hemen ardından çekilen ihtarnameler ispat aracı olarak kullanılabilir.

4. Zorla imzalatılan tutanağın iptali için hangi mahkemeye gidilir? Asıl uyuşmazlık hangi mahkemenin görev alanına giriyorsa (İş Mahkemesi, Ticaret Mahkemesi vb.), iptal davası da o mahkemede açılır.