İş Sözleşmesi Devam Ederken İşçilik Alacakları İçin Arabuluculuk Anlaşması Yapılabilir mi?

İş Sözleşmesi Sürerken İşçilik Alacaklarında Arabuluculuk ve Geçerlilik Şartları

İş hukukunda temel prensip, işçinin ekonomik ve sosyal açıdan işverene bağımlı konumda olması nedeniyle koruyucu hükümlerle desteklenmesidir. Bu koruma mekanizmalarından biri de çalışma süresi boyunca işçinin haklarından feragat edememesi ilkesidir. Peki, iş sözleşmesi devam ederken (akit feshedilmeden) işçilik alacakları (fazla mesai, yıllık izin, genel tatil ücreti vb.) için arabuluculuk yoluyla anlaşma yapılabilir mi? Bu soru, hem işçi hem de işveren tarafında sıklıkla merak edilmektedir.

Hukuki düzenlemeler ve yüksek yargı içtihatları çerçevesinde, iş ilişkisi devam ederken işçinin henüz doğmuş veya doğacak olan haklarıyla ilgili yaptığı ibra veya feragat sözleşmeleri genellikle geçersiz kabul edilmektedir. Bunun temel sebebi, işçinin işini kaybetme korkusuyla baskı altında kalabileceği ihtimalidir. Ancak arabuluculuk müessesesi, taraflara iradi, şeffaf ve hukuki güvence sağlayan özel bir uyuşmazlık çözüm yolu sunması nedeniyle bu kurala bazı istisnai ve sıkı şartlar altında yaklaşmaktadır. İş sözleşmesi devam ederken arabuluculuk masasına oturulabilmesi ve yapılan anlaşmanın hukuken geçerli olabilmesi için belirli yasal kriterlerin eksiksiz karşılanması şarttır.

İş ilişkisi süresince yapılan arabuluculuk anlaşmalarının geçerlilik kazanabilmesi için aranan temel şartlar şunlardır:

• İrade Serbestisi ve Baskı Unsurlarının Olmaması: Görüşmelerin tamamen tarafların özgür iradesiyle gerçekleşmesi, işçinin işini kaybetme baskısı altında arabuluculuk masasına oturmadığının tarafsız bir şekilde tespiti gerekir.
• Alacak Miktarının Tereddütsüz Belirlenmesi: Üzerinde anlaşmaya varılan işçilik alacaklarının (örneğin geçmiş döneme ait ödenmemiş fazla çalışma ücretleri) miktarının somut deliller, bordrolar ve hesaplamalarla net bir şekilde ortaya konulmuş olması şarttır.
• İşçinin Haklarının Tam Olarak Ödenmesi: Yargı uygulamalarında, işçinin kanuni haklarından açıkça ve haksız bir şekilde mahrum bırakıldığı (örneğin çok cüzi rakamlarla tüm dönemin kapatıldığı) anlaşmalar hakkaniyete aykırı bulunarak geçersiz sayılabilmektedir. Anlaşmanın taraflar arasında adil bir denge kurması esastır.
• İcra Edilebilirlik Şerhi: Anlaşma belgesinin hukuken bağlayıcı ve ilam niteliğinde belge sayılabilmesi için Mahkeme onaylı arabuluculuk tutanağı alınması sürecin güvenliği açısından kritik önem taşır.

Arabuluculukta İşçinin İşe İade Talebinden Vazgeçerek Kıdem ve İhbar Tazminatı Üzerinden Anlaşma Yapması Mümkün Müdür? yazımızı okumak için

Devam Eden İş İlişkisinde Kıdem Tazminatı ve Alacak Uyuşmazlığı

Şirketinde 5 yıldır uzman personel olarak çalışan bir işçi, geçmiş yıllara ait bazı fazla mesai ücretlerinin ve yıllık izin alacaklarının eksik ödendiğini fark eder. İş akdini feshetmek istemeyen ancak alacaklarını tahsil etmek arzusunda olan işçi, işvereniyle görüşerek konuyu mahkemeye taşımadan çözmek ister. Taraflar, ihtiyari arabuluculuk yoluna başvurmaya karar verirler.

Yetkili arabulucu eşliğinde gerçekleştirilen oturumlarda, uzman bilirkişi eşliğinde yapılan hesaplamalar neticesinde ödenmeyen fazla mesai alacakları net olarak tespit edilir. İşveren, bu alacakları taksitler halinde ödemeyi kabul eder ve taraflar bir anlaşma belgesi imzalar. İş sözleşmesi feshedilmemiş olmasına rağmen, arabuluculuk tutanağının usulüne uygun düzenlenmesi, tarafların iradelerinin serbest olması ve hesaplamaların somut verilere dayanması nedeniyle bu anlaşma hukuken geçerlilik kazanır. Böylece işçi işini kaybetmeden alacağına kavuşurken, işveren de olası bir dava riskinden ve yargılama giderlerinden kurtulmuş olur.

Sıkça Sorulan Sorular

Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Hukuki süreçlerinizde ve arabuluculuk görüşmelerinde hak kaybına uğramamak için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.