Arabuluculuk Sürecinde Teminat Şartı, Hukuki Niteliği ve Anlaşma Belgesinin Geçerliliği
Hukuki uyuşmazlıkların mahkemelere taşınmadan, hızlı ve ekonomik şekilde çözülmesini sağlayan arabuluculuk müessesesi, taraflara kendi iradeleriyle özgürce karar alma imkânı tanır. Günümüzde hem ticari uyuşmazlıklarda hem de iş hukuku süreçlerinde sıkça başvurulan dava şartı arabuluculuk (dava açmadan önce kanunen gitme zorunluluğu olan arabuluculuk) veya ihtiyari arabuluculuk (tarafların kendi isteğiyle başvurduğu arabuluculuk) süreçleri, tarafların uzlaşmasıyla son bulduğunda bir anlaşma belgesi düzenlenir. Bu süreçte en sık karşılaşılan sorulardan biri şudur: Arabuluculukta düzenlenen anlaşma belgesine teminat şartı konulabilir mi?
Hukuki açıdan kısa ve net cevap evettir; arabuluculuk anlaşma belgesine teminat şartı konulabilir. Türk Borçlar Kanunu ve 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu kapsamında taraflar, sözleşme özgürlüğü ilkesi gereğince anlaşmanın ifasını garanti altına almak amacıyla çeşitli teminat mekanizmaları kararlaştırabilirler. Anlaşma belgesi, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği kamu düzenine aykırı olmayan her türlü konuyu ve edimi kapsayabilir.
Arabuluculuk sürecinde kararlaştırılabilecek başlıca teminat ve güvence türleri şunlardır:
- Cezai Şart (Tazminat Yükümlülüğü): Taraflardan birinin anlaşma belgesinde yer alan borcunu zamanında veya gereği gibi yerine getirmemesi durumu için bir cezai miktar belirlenebilir.
- Kefalet ve Garanti: Anlaşma belgesine borçlu dışında üçüncü bir kişinin müteselsil kefil (borçla birlikte doğrudan sorumlu olan kişi) olarak katılması ve imzalaması mümkündür.
- İpotek veya Rehin Tesis Edilmesi: Borcun ödenmemesi ihtimaline karşı bir gayrimenkul üzerinde ipotek kurulması veya menkul rehni verilmesi yönünde taahhütler anlaşma belgesine eklenebilir.
- Kambiyo Senedi (Bono/Çek) Verilmesi: Anlaşmada belirtilen ödeme takvimine güvence oluşturması açısından bono verileceği şartı eklenebilir.
Arabuluculuk müzakereleri sırasında tarafların en büyük endişesi, üzerinde anlaşılan tutarların veya edimlerin ilerleyen süreçte ödenmemesi ya da aksatılmasıdır. İşte bu noktada teminat şartı, alacaklı taraf için somut bir hukuki güvence oluşturur. Borçlu taraf açısından ise borcun ifası için ek süre kazanma ve uyuşmazlığı mahkeme masraflarına girmeden çözme imkânı sunar.
Arabuluculuk müzakereleri sonucunda imzalanan belgenin en büyük gücü, mahkemeden alınacak icra edilebilirlik şerhi (mahkeme kararı niteliği kazandıran onay) ile ilam niteliğinde belge (mahkeme kararı gibi doğrudan icraya konulabilen belge) haline gelmesidir. Şayet arabuluculuk görüşmelerine taraflar ve uzman avukat meslektaşlar birlikte katılmış ve belgeyi hep birlikte imzalamışlarsa, mahkemeden şerh alınmasına bile gerek kalmadan belge doğrudan mahkeme ilamı hükmünü taşır. Dolayısıyla, anlaşma belgesine konulan bir cezai şart veya teminat kaydı, borç ödenmediğinde doğrudan ilamlı icra takibine konu edilebilir.
Arabuluculuk Anlaşma Belgesinde Kararlaştırılan Cezai Şart Geçerli Midir? yazımızı okumak için
Ancak teminat şartı eklenirken dikkat edilmesi gereken kritik hukuki hususlar bulunmaktadır:
- Teminat şartının emredici hukuk kurallarına, ahlaka ve kamu düzenine aykırı olmaması gerekir.
- Kararlaştırılan cezai şart miktarının aşırı fahiş olmaması, dürüstlük kuralına uygun bulunması önemlidir.
- İpotek veya tapu devri gibi resmi şekle tabi işlemlerde, arabuluculuk belgesinin tapu müdürlüğündeki tescil süreçlerine uyumlu şekilde kaleme alınması şarttır.
- Anlaşma belgesinde yer alan şartlı edimlerin açık, net ve duraksamaya yer vermeyecek şekilde yazılması gerekir.
Olay: Ticari bir mal alımından doğan 1.500.000 TL alacağı bulunan (A) Şirketi, ödemeyi yapmayan (B) Şirketine karşı ticari uyuşmazlık kapsamında arabuluculuk başvurusunda bulunmuştur. (B) Şirketi, nakit sıkışıklığı nedeniyle bu borcu hemen ödeyemeyeceğini, ancak 6 ay sonra tek seferde ödeyebileceğini beyan etmiştir. (A) Şirketi ise bu kadar uzun bir süre beklemenin riskli olduğunu belirterek uyuşmazlığı mahkemeye taşımak istemiştir.
Süreç ve Çözüm: Taraflar arabuluculuk masasında bir araya gelerek süreci değerlendirmiştir. Arabulucu gözetiminde yapılan müzakerelerde (A) Şirketi, 6 aylık vadeyi kabul etmek için anlaşma belgesine bir teminat şartı konulmasını talep etmiştir. Yapılan görüşmeler sonucunda taraflar şu şartlarda anlaşmıştır: (B) Şirketi borcunu 6 ay sonra ödeyecektir; ancak ödemenin vadesinde yapılmaması halinde borç miktarı %20 cezai şart ile birlikte muaccel (hemen ödenmesi gereken) hale gelecektir. Ayrıca (B) Şirketinin yönetim kurulu başkanı borca müteselsil kefil olarak imza atmış ve şirkete ait bir taşınmaz üzerine (A) Şirketi lehine ipotek tesis edilmesi taahhüt edilmiştir.
Sonuç: Taraflar hazırlanan arabuluculuk anlaşma belgesini ve teminat şartlarını imzalayarak süreci dostane şekilde tamamlamıştır. (A) Şirketi uzun sürecek bir dava maliyetinden ve zaman kaybından kurtulurken, (B) Şirketi iflas riskini önleyerek borcunu yapılandırmıştır. Kararlaştırılan teminat şartı sayesinde her iki tarafın da hukuki menfaatleri dengeli bir şekilde korunmuştur.
Sıkça Sorulan Sorular
1. Arabuluculuk anlaşma belgesine konulan cezai şart geçerli midir?
Evet, geçerlidir. Arabuluculuk belgesi bir sözleşme niteliğinde olduğu için taraflar borcun ifa edilmemesi durumunda ödenmek üzere cezai şart kararlaştırabilirler. Bu şart kamu düzenine aykırı olmadığı sürece hukuken bağlayıcıdır.
2. Anlaşma belgesine borçlu dışında başka bir kişinin kefil olması mümkün müdür?
Evet, mümkündür. Arabuluculuk müzakerelerine üçüncü bir kişinin katılarak borçlu lehine kefil olması ve anlaşma belgesini imzalaması hukuken geçerlidir. Bu durum alacaklı için ek bir teminat sağlar.
3. Teminat şartı içeren arabuluculuk belgesi doğrudan icraya konulabilir mi?
Evet. Arabuluculuk anlaşma belgesine mahkemeden icra edilebilirlik şerhi alındığında veya belge taraf avukatlarınca birlikte imzalandığında ilam niteliği kazanır. Borçlu teminat şartına veya ana borca uymazsa doğrudan ilamlı icra takibi başlatılabilir.
4. Arabuluculuk belgesinde ipotek sözü verilebilir mi?
Evet. Taraflar borcun teminatı olarak bir gayrimenkul üzerinde ipotek kurulmasını arabuluculuk belgesinde kararlaştırabilirler. Alınan icra edilebilirlik şerhi ile birlikte Tapu Müdürlüğü’nde ipotek tesisi işlemi gerçekleştirilebilir.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Hukuki süreçlerinizde ve arabuluculuk görüşmelerinde hak kaybına uğramamak için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.
