Ticari Kambiyo Senetlerinde Dava Şartı Arabuluculuk ve İcra Takibi Süreçlerinin Hukuki Boyutu
Türk ticaret hayatında en yaygın kullanılan ödeme ve güvence araçlarının başında çek ve senet (kambiyo senetleri) gelmektedir. Bu nitelikteki alacakların tahsil edilememesi durumunda taraflar arasında ciddi hukuki uyuşmazlıklar ortaya çıkar. Türk Ticaret Kanunu uyarınca, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari davalarda dava şartı (dava açmadan önce kanunen gitmekle yükümlü olunan zorunlu arabuluculuk süreci) kuralları geçerlidir. Ancak çek ve senet alacaklarında izlenecek hukuki yol, doğrudan bir alacak davası açılması veya icra müdürlüğü kanalıyla takip başlatılmasına göre değişiklik göstermektedir. Bu nedenle, alacaklıların zaman ve hak kaybına uğramaması için hangi durumlarda arabuluculuğun zorunlu olduğunu net bir şekilde bilmesi kritik önem taşır.
Çek ve senet alacaklarına ilişkin hukuki süreçlerde arabuluculuğun zorunlu olup olmadığı şu kurallara göre belirlenir:
- Doğrudan İcra Takibi Başlatılması (Zorunlu Değil): Elinde çek veya senet bulunan alacaklı, borçluya karşı doğrudan kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile icra takibi başlatmak istiyorsa arabuluculuğa başvurmak zorunlu değildir. İcra takipleri birer “dava” olmadığı için, doğrudan icra dairesine gidilerek süreç başlatılabilir.
- Ticari Alacak veya Tazminat Davası Açılması (Zorunlu): Alacaklı, elindeki çek veya senete dayanarak mahkemede bir ticari alacak davası veya çek tazminatı/inkar tazminatı davası açmayı tercih ederse, dava açmadan önce arabuluculuğa başvurmak zorunludur. Arabuluculuk bürosuna başvurulmadan açılan bu davalar, dava şartı yokluğu nedeniyle doğrudan reddedilir.
- İcra Takibine İtirazın İptali Davası (Zorunlu): Alacaklının başlattığı icra takibine borçlu tarafından itiraz edilmesi durumunda, alacaklının bu itirazı ortadan kaldırmak için asliye ticaret mahkemesinde açacağı itirazın iptali davası öncesinde arabuluculuğa gitmesi zorunludur. Yargıtay’ın güncel içtihatları da bu doğrultuda kesinlik kazanmıştır.
- Menfi Tespit Davası (Zorunlu): Borçlunun, eldeki çek veya senet nedeniyle borçlu olmadığının tespiti amacıyla açacağı menfi tespit davası (borçsuzluk davası) öncesinde de ticari arabuluculuk süreci dava şartı haline getirilmiştir.
Ödenmeyen Ticari Çek İçin Başlatılan Hukuki Süreç
Olay: Gaziantep’te tekstil toptancılığı yapan (A) Şirketi, sattığı kumaşlar karşılığında (B) Şirketi’nden 180 günlük vadeli bir adet çek teslim almıştır. Çekin vadesi geldiğinde bankaya ibraz edilmiş ancak karşılığının bulunmaması nedeniyle üzerine “karşılıksızdır” şerhi düşülmüştür. (A) Şirketi, alacağını tahsil edebilmek amacıyla mahkemede hem çek bedelini hem de kanuni çek tazminatını talep edeceği bir ticari alacak davası açmak istemektedir. Şirket yetkilileri, doğrudan mahkemeye giderek dava dilekçelerini sunmuşlardır.
Hukuki İnceleme ve Sonuç: Olayda (A) Şirketi’nin doğrudan mahkemede açtığı dava, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan bir ticari uyuşmazlıktır. Türk Ticaret Kanunu’nun ilgili maddeleri uyarınca, bu tür davalarda arabuluculuk bir dava şartıdır. Mahkeme, (A) Şirketi’nin dava açmadan önce arabuluculuğa başvurmadığını tespit edecek ve davayı esasa girmeden usulden reddedecektir. Şirketin yapması gereken doğru hukuki hamle; dava açmadan önce arabuluculuk bürosuna başvurmaktır. [İÇ LİNK ÖNERİSİ: ‘(arabuluculuk bürosuna başvurulmadan)’] -> (dava-sarti-arabuluculuk) açılan davaların reddedileceğini bilerek, öncelikle arabulucu eşliğinde müzakere yürütülmeli, eğer son tutanak (arabuluculuk sürecinin anlaşma veya anlaşmazlıkla bittiğini gösteren resmi belge) anlaşmazlık yönünde düzenlenirse o tutanakla birlikte mahkemeye gidilmelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
1. Karşılıksız çıkan çekim için icra takibi yaparken arabulucuya gitmek zorunda mıyım?
Hayır, elinizdeki çek veya senet ile doğrudan icra müdürlüğü kanalıyla kambiyo senetlerine özgü haciz takibi başlatmak için arabuluculuğa başvurma zorunluluğunuz bulunmamaktadır. Zorunluluk sadece mahkemede açılacak davalar için geçerlidir.
2. Ticari senet alacağımız için arabulucuya başvurduk ancak karşı taraf gelmedi, ne olur?
Arabuluculuk davetine geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmayan taraf, ilerleyen süreçte mahkemede haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur ve lehine vekalet ücretine hükmedilmez. Katılmayan tarafın yokluğunda anlaşmazlık tutanağı düzenlenerek süreç sonlandırılır ve dava açma hakkınız doğar.
3. Arabuluculukta çek veya senet borcu üzerinde anlaşırsak bu kararın bağlayıcılığı nedir?
Arabuluculuk görüşmeleri neticesinde taraflar bir uzlaşıya varır ve anlaşma belgesi imzalarlarsa, bu belge tarafları tamamen bağlar. Bu belgeye mahkemeden icra edilebilirlik şerhi (belgenin kesinleşmiş mahkeme kararı gibi icra olunabilmesini sağlayan onay) alındığı takdirde, belge ilam niteliği kazanır ve borçlu borcunu ödemezse doğrudan ilamlı icra takibine konu edilebilir.
4. Çek ve senet davalarında arabuluculuk süreci ne kadar sürer?
Ticari uyuşmazlıklarda arabulucu, başvuruyu aldığı tarihten itibaren 6 hafta içinde süreci sonuçlandırmak zorundadır. Zorunlu ve zorlayıcı durumlarda bu süre arabulucu tarafından en fazla 2 hafta daha uzatılabilir. Yani süreç toplamda en geç 8 hafta içinde nihayete erer.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Hukuki süreçlerinizde ve arabuluculuk görüşmelerinde hak kaybına uğramamak için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.
