Arabulucu Başvuru Zorunluluğu Olan Davalarda, Arabulucuya Gidilmeksizin Davanın Açılmasının Yaptırımı Nedir?

“Dava Şartı Arabuluculuk” Kurumuna Aykırı Davranmanın Hukuki Sonuçları

Türk hukuk sisteminde iş davaları, ticari davalar ve kira uyuşmazlıkları gibi birçok alanda, mahkemeye gitmeden önce arabulucuya başvurmak bir tercih değil, yasal bir zorunluluktur. Kanun koyucu, bu zorunluluğu “Dava Şartı” olarak tanımlamıştır. Yani, mahkemenin davanın esasına (kimin haklı olduğuna) bakabilmesi için öncelikle arabuluculuk sürecinin tamamlanmış olması gerekir.

Dava Şartı Yokluğunun Doğurduğu “Usulden Red” Kararı

Eğer bir davanın konusu zorunlu arabuluculuk kapsamında olmasına rağmen, davacı doğrudan mahkemeye dilekçe verirse, mahkeme çok sert bir yaptırımla karşılık verir. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu uyarınca; arabulucuya başvurulmadan açılan dava, “dava şartı yokluğu” nedeniyle usulden reddedilir.

Burada dikkat edilmesi gereken husus şudur: Mahkeme, davacıya “Hadi şimdi git arabulucuya başvur, sonra gel” diyerek süre vermez. Davayı o an bitirir. Bu durum, davacının hem zaman kaybetmesine hem de boş yere mahkeme masrafları ve karşı tarafın avukatlık ücretini ödemek zorunda kalmasına yol açar.

Arabuluculuk Son Tutanağının Dilekçeye Eklenmemesi

Bazen vatandaşlar arabulucuya gider, süreç anlaşmazlıkla sonuçlanır ancak dava açarken arabuluculuk “Son Tutanağı”nı dava dilekçesine eklemeyi unuturlar. Bu durumda mahkeme hemen davayı reddetmez. Hakim, davacıya bu tutanağı sunması için 1 haftalık kesin süre verir. Eğer bu süre içinde de tutanak sunulmazsa, dava yine usulden reddedilir.

Örnek Vakıa Analizi: “Aceleci Ev Sahibi ve Boşa Giden Masraflar”

Olay: Ev sahibi B. Hanım, kiracısının kirayı ödememesi üzerine kira tahliye davası açmak ister. Yasada yapılan yeni düzenlemeden (1 Eylül 2023) habersiz olan B. Hanım, arabulucuya başvurmadan doğrudan Sulh Hukuk Mahkemesi’ne başvurur. Harçları yatırır ve davasını açar.

Süreç: Mahkeme, dava dilekçesini incelediğinde uyuşmazlığın “kira uyuşmazlığı” olduğunu ve zorunlu arabuluculuğa tabi olduğunu tespit eder. Davalı kiracıya tebligat bile çıkarmadan, dosya üzerinden bir inceleme yapar.

Hukuki Sonuç: Mahkeme, “dava şartı noksanlığı” gerekçesiyle davanın usulden reddine karar verir. B. Hanım, yatırdığı harçların bir kısmını yakmış olur ve davası esasa girilmeden reddedildiği için kaybettiği vakit yanına kar kalır. B. Hanım, şimdi en baştan arabulucuya başvurmak ve süreç bitince (anlaşamazlarsa) tekrar dava açmak zorundadır.

Sıkça Sorulan Sorular (S.S.S.)

1. Hangi davalarda arabuluculuk zorunludur? İşçi-işveren alacakları, ticari davalar, kira uyuşmazlıkları, komşuluk hukuku ve kat mülkiyeti kaynaklı davalar başta olmak üzere birçok alanda zorunludur.
2. Arabulucuya gitmeden dava açarsam ne olur? Davanız mahkeme tarafından “dava şartı yokluğu” nedeniyle esasa girilmeden (usulden) reddedilir.
3. Mahkeme bana arabulucuya gitmem için süre verir mi? Hayır. Hiç başvurulmamışsa süre verilmez, dava direkt reddedilir. Sadece gidilmiş ama tutanak eklenmemişse 1 haftalık süre verilir.
4. Davam reddedilirse tekrar açabilir miyim? Evet, davanın usulden reddi hakkın bittiği anlamına gelmez. Arabuluculuk sürecini tamamladıktan sonra yeniden dava açabilirsiniz.
5. Arabulucuya başvurmak için bir ücret öder miyim? Başvuru sırasında bir ücret ödenmez. Anlaşma sağlanamazsa arabuluculuk ücreti ileride haksız çıkan tarafa yükletilmek üzere devlet tarafından karşılanır.
6. Arabuluculukta anlaşırsak ne olur? Anlaşılan konular hakkında bir daha dava açılamaz. Bu tutanak mahkeme ilamı (kararı) gücündedir.
7. İhtiyati tedbir talepli davalarda da arabuluculuk zorunlu mu? İhtiyati tedbir talebi için arabulucuya gitmek zorunlu değildir ancak asıl dava açılmadan önce arabuluculuk süreci tamamlanmalıdır.
8. Avukatım olmadan arabulucuya gidebilir miyim? Evet, bireysel olarak katılabilirsiniz. Ancak hak kaybına uğramamak için bir avukat temsilinde süreci yürütmek en sağlıklısıdır.
9. Karşı taraf arabuluculuk toplantısına gelmezse ne olur? Toplantıya mazeretsiz katılmayan taraf, dava sonunda haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamını ödemeye mahkûm edilebilir.
10. Arabulucuya başvurmak zamanaşımını durdurur mu? Evet, arabuluculuk bürosuna başvurulduğu andan son tutanağın düzenlendiği ana kadar geçen sürede zamanaşımı ve hak düşürücü süreler işlemez.

Bu makale hukuki tavsiye niteliğinde olmayıp genel bilgilendirme amaçlıdır. Usul hatası yapmamak adına bir avukat ile çalışmanız şiddetle önerilir.