İş Sözleşmesinin Feshinde İşten Çıkış Kodunun Arabuluculuk Masasında Güncellenmesi ve Yasal Şartları
İş hukukunda iş sözleşmesi sona erdiğinde, işverenin Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) bildirmek zorunda olduğu SGK çıkış kodu, işçinin gelecekteki çalışma hayatını ve yasal haklarını doğrudan etkileyen kritik bir unsurdur. Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve en önemlisi işsizlik ödeneği (işsizlik maaşı) alabilmek, bu kodun doğru ve yasalara uygun olarak bildirilmiş olmasına bağlıdır. İşverenlerin bazen hatalı değerlendirmelerle bazen de taraflar arasındaki husumet nedeniyle çıkış kodunu gerçeğe aykırı (Örn: Kod 49 – İşçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı) bildirmesi sıkça rastlanan bir durumdur. Bu gibi durumlarda, uyuşmazlığın mahkemeye taşınmadan önce çözüldüğü dava şartı arabuluculuk sürecinde SGK çıkış kodunun değiştirilmesi hukuken mümkündür ve taraflar arasında en sık uzlaşılan konulardan biridir.
Arabuluculuk masasında SGK çıkış kodunun değiştirilmesi ve sonrasındaki yasal süreç şu şekilde işler:
- Tarafların Karşılıklı Mutabakatı: Kodun değiştirilebilmesi için işçi ve işverenin arabulucu huzurunda bu konuda tam bir irade uyuşmasına varması şarttır. Arabulucu, tarafları zorlayamaz; ancak kodun değişmesinin her iki taraf için yaratacağı hukuki kolaylıkları açıklayabilir.
- Tutanakta Açıkça Belirtilmesi: Anlaşma sağlandığı takdirde, hangi kodun (Örn: Kod 4 – Belirsiz süreli iş sözleşmesinin işveren tarafından haklı sebep bildirilmeden fesihi) yerine hangi yeni kodun yazılacağı arabuluculuk anlaşma tutanağı içerisine şüpheye yer bırakmayacak netlikte, açıkça yazılmalıdır.
- SGK’ya Bildirim Yükümlülüğü: Arabuluculuk tutanağı imzalandıktan sonra, işveren yasal süreler içinde SGK’ya başvurarak internet üzerinden veya dilekçe ile çıkış kodunun düzeltilmesini talep eder. SGK, arabuluculuk tutanağını resmi bir belge olarak kabul ederek cezai işlem uygulamadan bu düzeltmeyi gerçekleştirir.
Hatalı Çıkış Kodunun Arabuluculukta Düzeltilmesi
Uyuşmazlığın Arka Planı: Bir lojistik firmasında 5 yıl boyunca “kıdemli muhasebe uzmanı” olarak görev yapan Elif Hanım, şirket içi bir tartışma sonrasında işveren tarafından aniden işten çıkarılmıştır. İşveren, haklı bir neden olmamasına rağmen Elif Hanım’ın çıkışını Kod 46 (İşçinin, işverenin güvenini kötüye kullanması, hırsızlık yapması gibi doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışları) olarak SGK’ya bildirmiştir. Bu kod sebebiyle Elif Hanım hem kıdem tazminatını alamamış hem de işsizlik maaşı başvurusu İŞKUR tarafından reddedilmiştir. Ayrıca, yeni iş başvurularında bu kod karşısına büyük bir engel olarak çıkmıştır. Elif Hanım, haklarının iadesi için
Arabuluculukla İlgili Sıkça Sorulan Sorular yazımızı okumak için
Müzakere ve Çözüm Süreci: Arabuluculuk oturumunda Elif Hanım’ın vekili, Kod 46 iddialarının tamamen asılsız olduğunu, mahkeme yoluna gidilmesi halinde ağır bir manevi tazminat ve işe iade davası riski doğacağını işveren temsilcisine aktarmıştır. İşveren, uzun sürecek bir yargılama, avukatlık ücretleri ve olası tazminat risklerini değerlendirerek geri adım atmıştır. Taraflar, Elif Hanım’a kıdem ve ihbar tazminatının ödenmesi ve SGK çıkış kodunun Kod 4 (İşveren tarafından haklı sebep gösterilmeden yapılan fesih) olarak değiştirilmesi konusunda uzlaşmışlardır.
Sonuç: Hazırlanan arabuluculuk anlaşma tutanağına, “İşçinin iş akdinin Kod 4 statüsünde sona erdiği hususunda mutabık kalınmış olup, işveren tarafından SGK nezdinde gerekli kod düzeltme başvurusu yapılacaktır” maddesi eklenmiştir. Bu tutanakla birlikte işveren SGK’ya başvurarak kodu güncellemiştir. Elif Hanım bu resmi tutanakla İŞKUR’a müracaat ederek geriye dönük işsizlik maaşını almaya hak kazanmış ve iş hayatındaki “güveni kötüye kullanma” lekesinden tamamen kurtulmuştur. Uyuşmazlık, niteliğindeki bu tutanakla mahkemeye gitmeden tek celsede çözülmüştür.
1. Arabuluculukta çıkış kodu değiştirildiğinde işveren ceza öder mi?
Hayır. Normal şartlarda SGK bildirim süreleri geçtikten sonra yapılan geriye dönük kod değişikliklerinde işverenlere idari para cezası uygulanabilmektedir. Ancak uyuşmazlığın mahkeme kararı veya yasal bir arabulucu ile çözülmesi durumunda, yasal süresinden sonra yapılan düzeltmeler nedeniyle işverene herhangi bir idari para cezası kesilmez.
2. Kod değişikliği yapıldıktan sonra işsizlik maaşı hemen alınabilir mi?
Evet. Arabuluculuk tutanağı ile çıkış kodu İŞKUR’un işsizlik ödeneği ödenmesine imkan tanıyan kodlardan birine (Örn: Kod 4, Kod 5, Kod 22) dönüştürüldüğünde, işçi bu tutanakla birlikte İŞKUR’a başvurabilir. İŞKUR, arabuluculuk tutanağını esas alarak, şartları uyan işçiye işsizlik maaşı bağlar ve varsa geçmiş aylara ait hak edilen ödemeleri toplu olarak yapar.
3. İşveren arabulucuda söz vermesine rağmen SGK kodunu değiştirmezse ne yapılmalıdır?
Arabuluculuk anlaşma tutanağı yasal olarak mahkeme kararı (ilam) hükmündedir. İşverenin tutanaktaki taahhüdünü yerine getirmemesi durumunda, işçi tutanağa icra edilebilirlik şerhi alarak işvereni bu işlemi yapmaya zorlayabilir veya kodun düzeltilmesi amacıyla SGK’ya doğrudan şikayette bulunarak tutanağı delil olarak sunabilir.
Yasal Uyarı: Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Hukuki süreçlerinizde ve arabuluculuk görüşmelerinde hak kaybına uğramamak için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.
