Eksik Ödenen Sigorta Primleri Karşısında İşçinin Yasal Hakları ve Arabuluculuk Çözümleri
Türkiye Cumhuriyeti iş hukuku mevzuatına göre, işverenin en temel borçlarından biri işçinin ücretini tam ödemek ve bu ücret üzerinden SGK primlerini gerçeğe uygun şekilde devlete bildirmektir. İşçinin sigorta primlerinin hiç yatırılmaması, aldığından daha düşük bir ücret üzerinden (örneğin asgari ücretten) yatırılması veya prim günlerinin eksik gösterilmesi kanuna açıkça aykırıdır. Bu durum, Yargıtay içtihatlarında işçinin emeklilik hakkını ve geleceğini doğrudan olumsuz etkileyen, dürüstlük kuralına aykırı ağır bir ihlal olarak kabul edilir.
4857 sayılı İş Kanunu’nun 24/II-e maddesi uyarınca, işverenin işçinin ücretini veya kanun şartları gereği ödemesi gereken primleri doğru hesaplamaması veya eksik yatırması, işçiye haklı nedenle fesih (iş sözleşmesini derhal ve tazminat hakkını koruyarak sona erdirme) yetkisi tanır. İşçi bu hakkını kullandığında, iş yerindeki kıdemi en az 1 yıl ise kıdem tazminatı talep etmeye hak kazanır. Ancak haklı fesih yapan işçi ihbar tazminatı talep edemez. Eksik prim yatırıldığını fark eden işçi, hak kaybına uğramamak için noter kanalıyla göndereceği bir ihtarname ile sözleşmesini feshettiğini kurumsal bir dille bildirmelidir.
Eksik prim ödemelerinden doğan tazminat ve alacak uyuşmazlıklarında doğrudan dava açılması hukuken mümkün değildir. İş hukukundan kaynaklanan bu tür alacak taleplerinde olarak düzenlenmiştir. İşçi, kıdem tazminatı, fazla mesai veya yıllık izin gibi haklarını talep etmek için öncelikle adliyelerdeki arabuluculuk bürolarına başvurmalıdır. İhtiyari arabuluculuktan (tarafların tamamen kendi istekleriyle masaya oturması) farklı olarak, işçi alacaklarında dava şartı arabuluculuk sürecinin tamamlanmış olması davanın ön şartıdır.
Sonrasında arabuluculuk süreci hem işçi hem de işveren için büyük avantajlar barındırır. Mahkemelerin yıllarca süren yoğunluğu yerine, taraflar arabulucu eşliğinde bir araya gelerek günlerle ifade edilen kısa bir sürede anlaşmaya varabilirler. Arabuluculuk görüşmelerinde gizlilik esastır; bu süreçte konuşulan hiçbir şey ileride bir davada delil olarak kullanılamaz. Eğer taraflar anlaşma sağlarsa, hazırlanan arabuluculuk anlaşma belgesi mahkeme ilamı niteliğindedir. Bu belgeye (anlaşma metninin mahkeme kararı gibi icra daireleri vasıtasıyla zorla uygulanabilmesini sağlayan resmi onay) alınarak tarafların hakları tamamen güvence altına alınır.
İş Kazası Tazminatı Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Zorunlu Mu? yazımızı okumak için
Sigorta Primi Eksik Bildirilen İşçinin Başarı Hikayesi
Olay: Bir tekstil fabrikasında 4 yıl boyunca kesintisiz çalışan makine ustası Ahmet Bey, gerçekte net 35.000 TL maaş almasına rağmen, sigorta primlerinin resmi kayıtlarda asgari ücret üzerinden yatırıldığını e-Devlet üzerinden tesadüfen fark etmiştir. Durumu işverene iletmiş ancak “Sektörün durumu bu, işine gelirse” yanıtını almıştır.
Uygulanan Süreç: Ahmet Bey, gelecekteki emeklilik haklarının ciddi oranda gasp edildiğini görerek iş sözleşmesini haklı nedenle feshetmiştir. Ardından, mahkeme masraflarına katlanmak ve yıllarca sürecek bir davayı beklemek yerine yasal süreç uyarınca dava şartı arabuluculuk başvurusunda bulunmuştur.
Sonuç: Atanan uzman arabulucu yönetiminde yapılan müzakerelerde, işveren uzun sürecek bir davanın getireceği ek avukatlık ücretleri, faizler ve yüksek mahkeme masraflarından kaçınmak istemiştir. Yapılan iki oturum sonucunda, Ahmet Bey’in 4 yıllık kıdem tazminatı ve gerçek maaşı ile asgari ücret arasındaki farktan doğan diğer alacakları üzerinde toplam 220.000 TL bedelle el sıkışılmıştır. İmzalanan anlaşma belgesi ile Ahmet Bey tazminatını yalnızca 2 hafta içinde nakit olarak tahsil etmiş, işveren ise olası bir dava riskinden ve yüksek yargılama giderlerinden kurtulmuştur.
Sıkça Sorulan Sorular
1. SGK primlerimin eksik yatırıldığını nasıl kanıtlayabilirim?
Maaşınızın bankaya yatan kısımları, iş yeri içi yazışmalar, emsal ücret araştırması (ilgili meslek odasından o unvandaki bir işçinin ne kadar alacağına dair alınan resmi yazı) ve iş arkadaşlarınızın şahitliği (tanık beyanları) en güçlü delillerdir.
2. Primleri eksik yatırılan işçi geriye dönük haklarını isteyebilir mi?
Evet, işçi geriye dönük olarak ödenmeyen ücret farklarını ve tazminatlarını işverenden talep edebilir. Ayrıca primlerin geriye dönük olarak düzeltilmesi için arabuluculukta anlaşılamazsa hizmet tespit davası açma hakkı da mevcuttur.
3. Arabuluculuk görüşmelerinde işverenle anlaşamazsam ne olur?
Arabuluculuk sürecinde taraflar anlaşmak zorunda değildir. Eğer görüşmeler olumsuz sonuçlanırsa, arabulucu tarafından “Anlaşamama Tutanağı” düzenlenir. Bu tutanakla birlikte 5 yıllık zamanaşımı süresi içinde İş Mahkemesinde davanızı açabilirsiniz.
4. Arabulucu ücretini kim öder?
Görüşmeler sonucunda taraflar anlaşmaya varırsa, aksi kararlaştırılmadıkça arabuluculuk ücreti işçi ve işveren tarafından yarı yarıya ödenir. Anlaşma sağlanamazsa, ilk 2 saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır ve ileride davayı kaybeden tarafa mahkeme masrafı olarak yükletilir.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Hukuki süreçlerinizde ve arabuluculuk görüşmelerinde hak kaybına uğramamak için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.
