İşyerinin Kapanması Nedeniyle Fesih Hallerinde İşçi Hakları ve Arabuluculuk Çözümleri
İş hayatında şirketlerin tasfiyesi, iflası veya faaliyetine son vermesi gibi durumlar sıklıkla karşılaşılan hukuki süreçlerdir. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) işten çıkış kodları arasında yer alan Kod 20 (İşyerinin kapanması), iş sözleşmesinin işveren tarafından haklı veya geçerli bir nedenle feshedildiğini gösterir. Bu kodla işten çıkarılan bir işçinin, işyerinin kapanmış olması nedeniyle haklarından mahrum kalacağı düşüncesi tamamen yanlıştır. Türk İş Hukuku, işyerinin kapanması durumunda da işçinin yasal haklarını koruma altına almıştır. Yaşanan uyuşmazlıkların hızlı, ekonomik ve kesin olarak çözülmesi için ise dava şartı arabuluculuk (dava açmadan önce gidilmesi zorunlu olan arabuluculuk süreci) mekanizması devreye girmektedir.
Kod 20 ile iş sözleşmesi feshedilen işçilerin talep edebileceği temel yasal haklar ve dikkat edilmesi gereken süreler şunlardır:
- Kıdem Tazminatı: İşyerinde en az 1 yıllık çalışma süresini dolduran işçiler, işyerinin kapanması halinde kıdem tazminatına hak kazanırlar.
- İhbar Tazminatı: İşveren, işyerinin kapanacağını işçinin çalışma süresine göre kanunda belirlenen [ihbar süreleri](İhbar tazminatı hesaplama) (işçinin işten çıkarılacağını önceden bildirme yükümlülüğü) dahilinde önceden bildirmek zorundadır. Ön bildirim yapılmadıysa ihbar tazminatı ödenmelidir.
- Ücret ve Diğer Alacaklar: İşçinin içeride kalan ödenmemiş ücretleri, fazla mesai ücretleri, hafta tatili ile ulusal bayram ve genel tatil (UBGT) alacakları talep edilebilir.
- Yıllık İzin Ücreti: İşçinin hak edip de kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücretler, sözleşmenin feshiyle muaccel (ödenmesi gereken aşamaya gelmiş) hale gelir.
İş kanunlarımıza göre, işçilik alacakları ve tazminat talepleriyle ilgili olarak dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması yasal bir zorunluluktur. Doğrudan iş mahkemesinde dava açılması halinde, dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilecektir. İşyerinin kapanması durumunda da işveren tüzel kişilik (şirket) ise tasfiye süreci bitene kadar şirket tüzel kişiliğine, şahıs firması ise doğrudan şahsa karşı arabuluculuk süreci başlatılabilir. Arabuluculuk görüşmelerinde taraflar anlaşmaya vardığında hazırlanan arabuluculuk anlaşma tutanağı, mahkeme ilamı (mahkeme kararı) hükmündedir ve kesin nitelik taşır.
İşyerinin Kapanması Sonrası Arabuluculuk İle Hakların Tasfiyesi
Arka Plan: Tekstil sektöründe faaliyet gösteren X Anonim Şirketi, ekonomik gerekçelerle üretim tesisini kapatma ve şirketi tasfiye etme kararı almıştır. Bu kapsamda, fabrikada 4 yıl 6 aydır kesintisiz olarak makine operatörü olarak çalışan işçi (A), işten çıkarılmış ve SGK işten çıkış kodu Kod 20 olarak bildirilmiştir. İşveren şirket, nakit sıkışıklığı gerekçesiyle işçinin kıdem ve ihbar tazminatı ile içeride kalan 15 günlük ücretini ödeyemeyeceğini beyan etmiştir.
Süreç ve Çözüm: İşçi (A), hak kaybına uğramamak adına yasal süresi içinde adliyede bulunan arabuluculuk bürosuna başvurarak [arabuluculuk süreci](arabuluculuk başvuru işlemleri) başlatmıştır. Atanan uzman arabulucu, işçi (A) ve işveren şirket yetkilisini ortak bir toplantıya davet etmiştir. Görüşmeler esnasında arabulucu, sürecin gizlilik ve tarafsızlık ilkelerini hatırlatarak tarafların taleplerini dinlemiştir.
İşveren, borcu kabul etmekle birlikte parayı tek seferde ödeyemeyeceğini belirtmiştir. Yapılan müzakereler sonucunda, taraflar işçinin kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve ücret alacağının toplam tutarı üzerinde mutabık kalmıştır. Ödemenin, şirketin tasfiye varlıklarından karşılanmak üzere 3 eşit taksitle işçinin banka hesabına yatırılması konusunda arabuluculuk anlaşma tutanağı imzalanmıştır. Böylece işçi, yıllarca sürecek bir mahkeme süreci ve dava masrafları ile uğraşmadan, icra edilebilirlik şerhi (anlaşma tutanağının mahkeme kararı gibi icra edilebilir olduğunu gösteren onay) alma hakkına sahip bu resmi belge ile alacaklarını güvenceye almıştır.
Sıkça Sorulan Sorular
1. Kod 20 ile işten çıkarıldığımda işsizlik maaşı alabilir miyim?
Evet. Kod 20 (İşyerinin kapanması) işçinin kusuru dışındaki bir fesih hali olduğu için, son 3 yıl içinde en az 600 gün işsizlik sigortası primi ödenmiş olması ve son 120 gün hizmet akdine tabi olunması şartıyla işsizlik maaşı almaya hak kazanırsınız.
2. İşyeri tamamen kapandıysa arabuluculuk başvurusunu kime karşı yapmalıyım?
Eğer işyeri bir şirket (Limited veya Anonim Şirket) ise şirket tüzel kişiliği tasfiye edilip Ticaret Sicilinden terkin edilmediği (silinmediği) sürece başvuruyu şirkete karşı yapmalısınız. Eğer işyeri bir şahıs işletmesi ise doğrudan işyeri sahibine (gerçek kişiye) karşı başvuru yapılmalıdır.
3. Kod 20 ile çıkışta arabuluculukta anlaşamazsak ne olur?
Arabuluculuk görüşmeleri neticesinde taraflar arasında anlaşma sağlanamazsa, arabulucu tarafından anlaşamama tutanağı düzenlenir. Bu tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren yasal zamanaşımı süreleri içinde İş Mahkemesinde dava açma hakkınız doğar.
4. Arabuluculuk başvurusu için bir süre sınırı var mıdır?
İşyerinin kapanması nedeniyle doğan kıdem, ihbar tazminatı ve yıllık izin ücreti gibi alacaklarda zamanaşımı süresi fesih tarihinden itibaren 5 yıldır. Ancak hak kaybı yaşamamak ve şirket tasfiye edilmeden alacaklara kavuşabilmek için fesih sonrası en kısa sürede başvurulması önem arz eder.
Yasal Uyarı: Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Hukuki süreçlerinizde ve arabuluculuk görüşmelerinde hak kaybına uğramamak için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.
