Arabuluculuk Anlaşma Belgesinde Faiz Kararlaştırma Şartları ve Hukuki Sınırlar
Hukuki uyuşmazlıkların mahkemeye gitmeden, tarafların rızasıyla ve dostane bir şekilde çözülmesini sağlayan arabuluculuk süreci, günümüzde en çok tercih edilen alternatif çözüm yöntemlerinden biridir. Süreç sonunda taraflar el sıkışarak anlaştığında, varılan mutabakatı resmiyete döken bir arabuluculuk anlaşma belgesi düzenlenir. Bu belgenin en büyük avantajı, tarafların iradelerine geniş bir serbestlik tanımasıdır. Dolayısıyla, taraflar aralarındaki alacak-borç ilişkisini yapılandırırken ödemelerin gecikmesi ihtimaline karşı belgenin içerisine faiz şartı eklenip eklenemeyeceğini sıklıkla merak etmektedir.
İşveren İşçiyi Yazılı Savunmasını Almadan Disiplin Cezası ile İşten Çıkarabilir Mi? yazımızı okumak için
Türk Borçlar Kanunu ve Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu çerçevesinde değerlendirildiğinde, arabuluculuk anlaşma belgesine faiz şartı konulması tamamen mümkündür. Taraflar, borcun zamanında ödenmemesi durumunda işleyecek olan faiz türünü, başlangıç tarihini ve oranını serbestçe belirleyebilirler. Ancak bu serbestlik tamamen sınırsız değildir; kamu düzenine, ahlaka ve emredici kanun hükümlerine aykırı faiz oranları belirlenemez.
Arabuluculuk anlaşmasında faiz şartı kararlaştırılırken dikkat edilmesi gereken temel hukuki kurallar ve yasal sınırlar şunlardır:
- Sözleşme Serbestisi İlkesi: Taraflar, borcun vadesinde ödenmemesi halinde uygulanacak olan faiz oranını serbestçe kararlaştırabilirler.
- Yasal Faiz Sınırları (Gabon ve Aşırı Yararlanma Yasağı): Kararlaştırılacak faiz oranı, Türk Borçlar Kanunu’nun emredici sınırlarını aşmamalıdır. Özellikle ticari olmayan işlerde, akdi faiz oranı yasal faiz oranının iki katını, temerrüt (borcun gecikmesi durumunda uygulanan) faiz oranı ise yasal faiz oranının yüzde yüz fazlasını aşamaz.
- Faiz Başlangıç Tarihinin Netleştirilmesi: Belgede faizin hangi tarihten itibaren (örneğin; vade tarihinden itibaren, arabuluculuk tutanağının imzalandığı tarihten itibaren veya belirli bir ihbar süresinin bitiminden itibaren) işlemeye başlayacağı açıkça yazılmalıdır.
- İcra Edilebilirlik Şerhi Kolaylığı: Anlaşma belgesi, mahkemeden alınacak bir icra edilebilirlik şerhi (anlaşma belgesinin mahkeme kararı gibi ilam niteliği kazanmasını sağlayan resmi onay) ile doğrudan icra takibine konulabilir. Belgede faiz şartının açık ve net yazılması, icra aşamasında yaşanabilecek hesaplama karmaşasının önüne geçer.
Ödemenin Gecikmesi Halinde Faiz Uygulaması
Olay:
A-Tekstil Ltd. Şti. (İşveren) ile eski çalışanı Ahmet Bey arasında, iş sözleşmesinin feshinden kaynaklanan kıdem ve ihbar tazminatı alacakları konusunda bir uyuşmazlık ortaya çıkmıştır. Taraflar, dava açmak yerine süreci hızlandırmak adına ihtiyari (tarafların kendi istekleriyle başvurduğu) arabuluculuk yolunu tercih etmişlerdir.
Süreç ve Anlaşma:
Yapılan müzakereler sonucunda taraflar toplam 150.000 TL tazminat ödenmesi konusunda el sıkışmışlardır. Ahmet Bey’in hak kaybına uğramaması ve ödemenin gecikmesini engellemek amacıyla, arabuluculuk anlaşma belgesine şu madde eklenmiştir: “İşveren, 150.000 TL’lik borcu 15.10.2026 tarihinde tek seferde Ahmet Bey’in banka hesabına ödeyecektir. Borcun bu tarihte kısmen veya tamamen ödenmemesi halinde, ödenmeyen kısma vade tarihinden (15.10.2026) itibaren aylık %3 oranında gecikme faizi uygulanacaktır.”
Sonuç:
İşveren firma, ekonomik sıkıntılar gerekçesiyle ödemeyi kararlaştırılan tarihte yapmamıştır. Ahmet Bey, elindeki arabuluculuk anlaşma belgesi ile yetkili mahkemeye başvurarak icra edilebilirlik şerhi almış ve borçlu şirkete karşı doğrudan ilamlı icra takibi (kesinleşmiş mahkeme kararına dayanan icra takibi) başlatmıştır. İcra müdürlüğü, anlaşma belgesinde yer alan net faiz şartı doğrultusunda, 15.10.2026 tarihinden fiili ödeme gününe kadar geçen süre için aylık %3 gecikme faizini hesaplayarak borçludan tahsil etmiş ve Ahmet Bey’e ödemiştir. Bu vaka, faiz şartının belgede açıkça yer almasının alacaklıyı koruyan en önemli enstrümanlardan biri olduğunu göstermektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Arabuluculuk belgesinde faiz oranı yazılmazsa yasal faiz talep edilebilir mi?
Evet. Anlaşma belgesinde borcun ödeme günü (vadesi) net olarak belirlenmiş ancak faiz oranı yazılmamışsa, borçlunun temerrüde düşmesi (borcunu süresinde ödememesi) halinde yasal faiz uygulanması talep edilebilir. Ancak ileride ihtilaf yaşamamak adına faiz şartının ve oranının belgede açıkça belirtilmesi her zaman daha sağlıklıdır.
İşçi alacakları arabuluculuk ile çözülürken en yüksek mevduat faizi kararlaştırılabilir mi?
Evet. İşçi ve işveren, arabuluculuk görüşmelerinde kıdem tazminatı gibi alacaklar için bankalarca mevduata uygulanan en yüksek faiz oranının uygulanacağını kararlaştırabilirler.
Arabuluculuk anlaşmasındaki faiz şartı için mahkeme onayına gerek var mıdır?
Anlaşma belgesinin imzalanması anında mahkeme onayına gerek yoktur; belge taraflar ve arabulucu tarafından imzalandığı an geçerlilik kazanır. Ancak borçlu borcunu ödemezse ve icra takibi başlatılacaksa, belgenin ilam (mahkeme kararı) niteliği kazanması için mahkemeden icra edilebilirlik şerhi alınması gerekir. Mahkeme bu şerhi verirken anlaşma içeriğini, kamu düzenine ve faiz sınırlarına uygunluk yönünden denetler.
Yasal Uyarı: Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Hukuki süreçlerinizde ve arabuluculuk görüşmelerinde hak kaybına uğramamak için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.
