Arabuluculuk Sürecinde İmzadan Vazgeçmenin Hukuki Boyutu ve Haklar
Hukuk sistemimizde uyuşmazlıkların çözümünde hızlı, ekonomik ve gizlilik esasına dayalı bir yöntem olan arabuluculuk, son yıllarda hem dava şartı (zorunlu) hem de ihtiyari (gönüllü) olarak sıklıkla tercih edilmektedir. Taraflar saatlerce süren müzakereler sonucunda ortak bir noktaya varabilir, hatta anlaşma belgesi taslağı üzerinde mutabık kalabilirler. Ancak insan unsurunun ve irade serbestisinin doğal bir sonucu olarak, taraflardan biri son anda masadan kalkabilir veya imzalamaktan vazgeçebilir. Peki, bu durumda süreç başa mı döner, yoksa varılan sözlü mutabakatın bir bağlayıcılığı var mı?
Türk hukukunda arabuluculuk müzakereleri tamamen iradilik esasına dayanır. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu gereğince, taraflar sürecin her aşamasında serbest iradeleriyle hareket ederler. Bu durumun doğal bir neticesi olarak, nihai tutanak veya anlaşma belgesi resmi olarak imzalanıncaya kadar taraflardan her biri hiçbir gerekçe göstermeksizin anlaşmadan vazgeçme hakkına sahiptir.
Süreç içerisindeki bu tür ani irade değişikliklerinin doğurduğu hukuki sonuçlar şu başlıklar altında incelenebilir:
- İmza Atılana Kadar Bağlayıcılık Yoktur: Sözlü olarak varılan mutabakatlar veya taslak aşamasındaki paylaşımlar hukuken bağlayıcı bir icra edilebilirlik şerhi (mahkeme ilamı niteliği kazandıran onay) veya sözleşme doğurmaz. Islak imza tamamlanmadığı sürece hukuki bir taahhüt oluşmaz.
- Tutanak Sonuç Türü Değişir: Taraflardan biri son anda imzadan imtina ederse, arabulucu süreci “anlaşmama” olarak sonlandırır. Bu durum son tutanağa açıkça geçirilir ve tarafların imzasıyla resmileşir.
- Dava Şartı Durumunda Dava Hakkı: Eğer uyuşmazlık dava şartı (zorunlu) arabuluculuk kapsamında ise, anlaşmazlık tutanağı ile birlikte taraf, iş mahkemesi veya ilgili mahkemede dava açma hakkını doğrudan elde etmiş olur.
- Gizlilik Kuralının Devamı: Masada müzakere aşamasında verilen tavizler, yapılan sulh teklifleri veya son anda vazgeçme sebepleri gizlidir; ileride açılacak olası bir davada delil olarak kullanılamaz.
İşçi-İşveren Uyuşmazlığında Son Anda Vazgeçme
İş akdi feshedilen bir çalışan, kıdem ve ihbar tazminatı alacakları için dava şartı (zorunlu) kapsamında arabuluculuk merkezine başvurur. Gerçekleştirilen oturumda işveren vekili ile çalışan, belirli bir rakam üzerinden anlaşmaya varır. Arabulucu tarafların ortak iradesi doğrultusunda anlaşma belgesini hazırlar ve imza aşamasına geçilir. Ancak işveren yetkilisi, belgenin imzalanacağı son saniyede şirket merkezinden gelen ani bir talimatla ödeme planını kabul etmekten vazgeçtiğini belirtir ve imzalamayacağını söyler. Bu senaryoda arabulucu süreci anlaşmazlıkla sonuçlandırarak son tutanağı düzenler. Çalışan, elindeki son tutanakla birlikte hak arama hürriyetini kullanarak iş mahkemesinde alacak davası açma hakkını kullanır; masada sarf edilen ve imzaya dökülemeyen sözlü kabul beyanları ise mahkemede aleyhe delil teşkil etmez.
Sıkça Sorulan Sorular
Sözlü olarak anlaşsak bile sonradan vazgeçmek suç mu veya cezası var mı?
Hayır, kesinlikle suç veya hukuki cezası yoktur. Arabuluculukta irade serbestisi esastır. Islak imza atılmadığı sürece tarafların vazgeçme hakkı saklıdır.
Vazgeçme durumunda ödenen arabuluculuk ücreti yanar mı?
Süreç anlaşmazlıkla sonuçlandığı için o dakikaya kadar yapılan emek ve masraflar, arabuluculuk asgari ücret tarifesine ve tarafların anlaşmasına göre şekillenir. Genellikle devlet tarafından karşılanan ilk 2 saatlik ücret haricinde ek bir masraf çıkmaz ancak süreç resmi olarak bitmiş olur.
İmzadan vazgeçildikten sonra yeniden arabuluculuk masasına oturulabilir mi?
Evet, taraflar arzu ederse ilerleyen günlerde yeniden arabulucuya başvurabilir veya ihtiyarî olarak görüşmelere kaldıkları yerden devam etmek üzere anlaşabilirler.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Hukuki süreçlerinizde ve arabuluculuk görüşmelerinde hak kaybına uğramamak için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.
