Arabuluculuk Sürecini İptal Etme, İrade Serbestisi ve Hukuki Sonuçlar
Günümüzde uyuşmazlıkların mahkeme salonlarına taşınmadan, hızlı ve ekonomik bir şekilde çözülmesi amacıyla arabuluculuk kurumu sıkça tercih edilmektedir. Hem işçi-işveren uyuşmazlıklarında hem de ticari ve tüketici davalarında sıklıkla karşımıza çıkan bu süreç, pek çok kişinin aklında arabulucu sürecine başvurulup bu süreçten vazgeçilebilir mi sorusunu doğurmaktadır. Bu sorunun yanıtı, arabuluculuk müessesesinin temelini oluşturan “irade serbestisi” (tarafların süreci kendi istekleriyle yönetebilmesi) ilkesinde gizlidir. Arabuluculuk, tarafların kendi hür iradeleriyle masaya oturdukları ve diledikleri zaman masadan kalkabildikleri bir uyuşmazlık çözüm yöntemidir.
Arabuluculuk süreci genel olarak ikiye ayrılır: İhtiyari (isteğe bağlı) arabuluculuk ve dava şartı (mahkemeye başvurmadan önce tamamlanması zorunlu olan aşama) arabuluculuk. Her iki türde de tarafların süreci başlatma, sürdürme, sonuçlandırma veya süreçten vazgeçme hakkı bulunmaktadır. Ancak, vazgeçme kararının ne zaman ve hangi arabuluculuk türünde alındığı, taraflar açısından farklı hukuki ve maddi sonuçlar doğurabilir.
Dava Şartı Arabuluculuk Nedir ? yazımızı okumak için
İhtiyari Arabuluculukta Süreçten Vazgeçme
İhtiyari arabuluculukta taraflar, aralarında herhangi bir yasal zorunluluk bulunmaksızın, uyuşmazlığı çözmek için arabulucuya başvururlar. Bu süreç tamamen tarafların inisiyatifinde olduğu için, arabulucu sürecine başvurulup bu süreçten vazgeçilmesi son derece kolay ve yaptırımsızdır. Taraflardan biri veya her ikisi:
- İstediği an arabuluculuk görüşmelerinden çekildiğini beyan edebilir.
- Görüşmelere devam etmek istemediğini belirterek süreci sonlandırabilir.
- Herhangi bir gerekçe göstermek zorunda olmaksızın masadan kalkabilir.
İhtiyari arabuluculukta süreçten vazgeçilmesi durumunda, taraflar doğrudan mahkemeye başvurarak dava açma haklarını kullanabilirler. Ancak o ana kadar yapılan arabuluculuk ücreti ve masrafları, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit olarak ödenir.
Dava Şartı (Zorunlu) Arabuluculukta Süreçten Vazgeçme
Dava şartı arabuluculuk kapsamına giren uyuşmazlıklarda (örneğin iş davaları, ticari davalar ve tüketici davaları), mahkemeye dava açabilmek için öncelikle arabulucuya başvurulması kanuni bir zorunluluktur. Başvuruyu yapan taraf, arabulucu atanmadan önce veya arabulucu atandıktan sonra bu başvurusundan vazgeçebilir. Ancak bu vazgeçmenin önemli hukuki sonuçları vardır. Dava şartı olan bir süreçte başvurudan vazgeçerseniz, “arabuluculuğa başvuru şartını” yerine getirmemiş sayılırsınız. Bu durumda doğrudan mahkemeye gidip dava açarsanız, davanız “dava şartı yokluğu” (kanunun aradığı ön koşulun sağlanmaması) nedeniyle usulden reddedilir.
Dava şartı arabuluculukta dikkat edilmesi gereken en kritik hususlardan biri de ilk toplantıya katılımdır. Kanun, tarafları sürece katılmaya teşvik etmek için ciddi bir kural koymuştur:
- Geçerli bir mazereti olmaksızın arabuluculuk ilk toplantısına katılmayan taraf, tutanakta “katılmadı” olarak belirtilir.
- Bu taraf, ileride açılacak davada kısmen veya tamamen haklı çıksa dahi, yargılama giderlerinin (harçlar, bilirkişi ücretleri vb.) tamamından sorumlu tutulur.
- Ayrıca bu taraf lehine vekalet ücretine hükmedilmez.
Bu nedenle, süreci iptal etmek veya süreçten vazgeçmek isteyen tarafın, hak kaybına ve gereksiz masraflara maruz kalmamak adına ilk toplantıya katılarak “anlaşmama” yönünde irade beyan etmesi hukuken daha güvenli bir yoldur.
Arabuluculuk Başvurusu Nasıl İptal Edilir?
Eğer başvuru henüz arabuluculuk bürosu tarafından bir arabulucuya tevzi edilmemişse (atanmamışsa), başvurucu büroya vereceği bir dilekçe ile başvurusundan kolayca vazgeçebilir. Arabulucu atandıktan sonra vazgeçilmek isteniyorsa, atanan arabulucuya süreçten vazgeçildiğine veya devam edilmek istenmediğine dair yazılı veya sözlü (tutanağa geçirilmek kaydıyla) bildirimde bulunulmalıdır. Bu aşamada arabulucu, “taraflardan birinin görüşmelere katılmaması veya devam etmek istememesi” sebebiyle süreci sonlandırır ve son tutanağı düzenler.
Arabuluculuk görüşmeleri sırasında alınan kararların gizliliği ilkesi gereği, süreçten vazgeçme aşamasında sunulan teklifler veya kabuller, ileride açılacak bir davada delil olarak kullanılamaz. Bu durum, taraflara rahatça müzakere etme ve istedikleri zaman risk almadan vazgeçme özgürlüğü sunar.
Arabuluculuk Randevusuna Söz Verip Gelmemenin Ağır Bedeli yazımızı okumak için
İşçi-İşveren Uyuşmazlığında Arabuluculuktan Vazgeçme
Ahmet Bey, işten çıkarıldıktan sonra kıdem tazminatı ve fazla mesai alacakları için dava şartı arabuluculuk yoluna başvurmuştur. Başvurunun ardından kendisine ve eski işverenine arabulucu tarafından toplantı günü bildirilmiştir. Ancak Ahmet Bey, toplantı gününden bir gün önce eski patronuyla tesadüfen karşılaşmış ve ödeme konusunda gayri resmi olarak anlaşmıştır. Ahmet Bey, “Nasıl olsa anlaştık” düşüncesiyle arabulucuya hiçbir haber vermeden süreci bırakmış ve ilk toplantıya katılmamıştır.
İşveren, söz verdiği ödemeyi yapmayınca Ahmet Bey yasal haklarını aramak için dava açmak zorunda kalmıştır. Dava sonucunda Ahmet Bey haklı bulunmuş ve tazminatlarını kazanmıştır. Ancak arabuluculuk ilk toplantısına geçerli bir mazeret bildirmeden katılmadığı için, mahkeme tüm yargılama masraflarını (bilirkişi, harç vb.) davayı kazanmasına rağmen Ahmet Bey’in üzerine bırakmış ve avukatı için karşı taraftan vekalet ücretine hükmetmemiştir. Bu vaka, süreçten vazgeçme niyetinin resmi yollarla ve kurallara uygun şekilde (ilk toplantıya katılarak anlaşamama tutanağı tutturmak gibi) sonlandırılmasının ne kadar hayati olduğunu göstermektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Arabulucu başvurumu e-Devlet üzerinden iptal edebilir miyim?
Başvurunuz henüz bir arabulucuya atanmamışsa, işlemi gerçekleştirdiğiniz arabuluculuk bürosuna şahsen veya yetkilendirilmiş temsilciniz aracılığıyla dilekçe vererek iptal edebilirsiniz. Atama yapıldıktan sonra iptal işlemi, doğrudan atanan arabulucuya bildirim yapılarak gerçekleştirilmelidir.
Arabuluculuk sürecinden vazgeçersem arabulucuya ücret ödemek zorunda mıyım?
İhtiyari arabuluculukta aksi kararlaştırılmamışsa, o ana kadar oluşan masraflar taraflarca eşit ödenir. Dava şartı arabuluculukta ise, arabuluculuk faaliyeti ilk toplantıdan önce veya ilk toplantıda anlaşamama ile sonuçlanırsa, 2 saate kadar olan arabuluculuk ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır; tarafınızdan ücret talep edilmez.
Anlaşma belgesi imzalandıktan sonra arabuluculuktan vazgeçilebilir mi?
Hayır. Taraflar anlaşıp “anlaşma belgesi” imzalandıktan sonra irade serbestisi sona erer. Bu belge, mahkeme ilamı (kesinleşmiş mahkeme kararı) niteliğindedir. İmzadan sonra “ben vazgeçtim” diyerek anlaşmayı tek taraflı olarak bozamaz veya aynı konu için dava açamazsınız.
Arabuluculuk toplantısına avukatım katılsa, ben katılmasam süreçten vazgeçmiş sayılır mıyım?
Sürece şahsen katılmak zorunda değilsiniz. Sizi temsil etmesi için özel yetki içeren vekaletnameye sahip bir avukat aracılığıyla toplantılara katılabilirsiniz. Avukatınızın toplantıya katılması, sizin hukuken orada bulunduğunuz anlamına gelir ve toplantıya katılmama yaptırımlarından (masraf ödeme gibi) sizi korur.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Hukuki süreçlerinizde ve arabuluculuk görüşmelerinde hak kaybına uğramamak için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.
