İhtiyari Arabuluculuk Tutanağının İptali ve İrade Fesadı Durumu

İş Hukukunda Arabuluculuk Süreci, Tutanağın Geçersizliği ve İptal Davası Adımları

İşçi ve işveren arasındaki hukuki uyuşmazlıklarda arabuluculuk, gizlilik esasına dayalı, hem hızlı hem de ekonomik bir çözüm yolu sunmaktadır. Uyuşmazlıkların çözümünde arabuluculuk süreci, kanunun zorunlu tuttuğu durumlarda dava şartı (mahkemeye gitmeden önce başvurulması mecburi yasal adım) olarak karşımıza çıkarken, tarafların tamamen kendi özgür iradeleriyle başvurdukları durumlarda ise ihtiyari arabuluculuk (isteğe bağlı ve zorunlu olmayan çözüm süreci) olarak adlandırılır. Hangi yöntem tercih edilirse edilsin, sürecin hukuki geçerliliği tarafların masaya baskı altında olmadan, özgür iradeleriyle oturmasına ve onaylamasına bağlıdır.

Arabulucu Sürecine Başvurulup Bu Süreçten Vazgeçilebilir mi? yazımızı okumak için

Hukuk sistemimizde arabuluculuk müessesesi, uyuşmazlıkları mahkeme salonlarına taşımadan her iki tarafın da kazanacağı bir zemin yaratmayı hedefler. Yıllar süren yorucu dava süreçleri ile kıyaslandığında arabuluculuk, ihtilafları haftalar hatta günler içinde sonlandırabilen oldukça etkili bir alternatiftir. Geçerli bir arabuluculuk tutanağına icra edilebilirlik şerhi (belgenin mahkeme kararı gibi doğrudan icraya konulabilmesi için mahkemeden alınan onay) alındığında, bu belge icra dairelerinde derhal işleme konulabilir. Ancak bu büyük avantajların kullanılabilmesi için, sürecin dürüstlük kuralına ve kanunun emredici hükümlerine harfiyen uygun yürütülmesi yasal bir zorunluluktur.

Uygulamada sıkça karşılaşılan ve yargıya taşınan en önemli sorunlardan biri, ihtiyari arabuluculuk tutanağının iptali davalarıdır. Bu davalar genellikle işçinin iradesinin fesada uğratıldığı (baskı, korkutma, hata veya hile ile kendi aleyhine bir evrakı imzalamaya zorlandığı) durumlarda gündeme gelmektedir. Bazı senaryolarda işverenler, işçinin yasal haklarını (kıdem tazminatı, ihbar tazminatı veya fazla mesai ücretleri gibi) eksik ödemek veya ileride açılabilecek iş davalarının önünü tamamen kesmek amacıyla arabuluculuk sürecini sadece şeklen kurgulayabilmektedir. Tarafların tamamen kendi inisiyatifleriyle masaya oturduğu iddia edilse de, masada işverenin maddi veya manevi baskısı mevcutsa, işçinin haklarından feragat etmesi geçerli bir ibra (aklama veya borçtan kurtarma işlemi) niteliği taşımaz.

Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemeleri (istinaf incelemesini yapan üst derece mahkemeleri), son dönemde verdikleri emsal kararlarda işçinin korunması ilkesini ön planda tutarak bu usulsüzlüklere geçit vermemektedir. Özellikle işçinin yurt dışında, fiilen işverenin hakimiyet alanı içerisinde (şantiye, kamp vb.) bulunduğu bir sırada Türkiye’deki bir adreste ihtiyari arabuluculuk tutanağı imzalamış gibi gösterilmesi, hukuken hayatın olağan akışına aykırıdır. Güncel Yargıtay kararlarında da vurgulandığı üzere, işçinin yurt dışı giriş çıkış kayıtları ile tutanağın düzenlendiği yerin fiziki olarak uyuşmaması, iradenin baskı altında olduğunun (irade fesadının) en açık göstergelerinden biri olarak kabul edilmekte ve belgenin geçersizliğine hükmedilmektedir. Şirketler arasında organik bağ (farklı şirketler gibi görünse de aslında aynı merkeze ve yönetime bağlı olma durumu) kurularak sorumluluktan kaçılmaya çalışılması da mahkemelerce titizlikle incelenmektedir.

Bu tür ihlallerde, arabuluculuk iptal davası sürecinde dikkat edilmesi gereken temel unsurlar şunlardır:

• İrade Fesadının İspatı: İşçi, görüşmeleri sırasında evrakı imzalarken hata, hile veya ikrah (korkutma ve yoğun baskı) altında olduğunu somut delillerle ortaya koymalıdır.
• İşverenin Hakimiyet Alanı Unsuru: İmza atılan mekânın fiilen işverenin mutlak kontrolünde olması, baskı iddiasını güçlendiren ve mahkemelerin en çok dikkat ettiği hususların başında gelir.
• Şekil ve Mekân Çelişkileri: Tarafların bulunduğu yerler ile arabulucunun ofisinin coğrafi olarak uyuşmaması, usul kurallarının ihlal edildiğini gösteren ciddi bir iptal sebebidir.
• Hak Düşürücü Süre: İrade fesadı nedenine dayalı tutanak iptali davalarında davanın, baskının ortadan kalktığı veya hilenin öğrenildiği tarihten itibaren 1 yıllık yasal süre içerisinde açılması zorunludur.

Arabuluculuk Nedir ? yazımızı okumak için

Bir uluslararası inşaat firmasının yurt dışı projesinde usta olarak çalışan bir işçi, iş sözleşmesinin haksız yere feshedilmesinin ardından Türkiye’ye dönmek üzereyken şirket yetkilileri tarafından şantiye ofisine çağrılır. Yetkililer, işçiye hak ettiği gerçek tazminat tutarının çok altında cüzi bir ödeme teklif eder ve bu parayı alabilmesi için Ankara’da bulunan bir arabulucu üzerinden önceden tek taraflı düzenlenmiş “ihtiyari arabuluculuk anlaşma belgesini” imzalaması gerektiğini söylerler. Yabancı bir ülkede maddi imkansızlık içinde kalma korkusu ve bir an önce ülkesine dönme baskısı altındaki işçi, işverenin tam hakimiyet alanı olan şantiye ortamında bu evrakı imzalamak zorunda kalır. Türkiye’ye döndükten sonra sürecin usulsüzlüğünü ve asıl alacaklarının çok daha yüksek olduğunu fark ederek İş Mahkemesinde iptal davası açar. Mahkeme, dosyaya sunulan yurt dışı giriş-çıkış kayıtlarını inceleyerek imza tarihinde işçinin fiziken Türkiye’deki arabulucunun ofisinde olmasının imkansız olduğunu tespit eder. İşverenin baskısı ispatlandığı için tutanak iptal edilir ve işçinin gerçek alacaklarını talep etmesinin önündeki hukuki engel kaldırılır.

Sıkça Sorulan Sorular

Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Hukuki süreçlerinizde ve arabuluculuk görüşmelerinde hak kaybına uğramamak için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.