Arabuluculuk Tutanağının Hukuki Geçerliliği, İcra Edilebilirlik Şerhi ve Onay Süreçleri
Hukuki uyuşmazlıkların mahkemeye taşınmadan, barışçıl ve hızlı bir şekilde çözülmesini sağlayan arabuluculuk müessesesi, tarafların uzlaşmasıyla son bulduğunda ortaya bir anlaşma belgesi çıkar. Vatandaşlarımızın en çok tereddüt ettiği konulardan biri, bu belgenin resmi bir nitelik kazanması için noter onayı gerekip gerekmediğidir. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu uyarınca, arabuluculuk süreci sonunda taraflar, vekilleri ve arabulucu tarafından müştereken imzalanan arabuluculuk anlaşma belgesi (tarafların anlaştığı hususları içeren resmi tutanak), tek başına da tarafları bağlayan hukuki bir geçerliliğe sahiptir. Dolayısıyla, bu belgenin geçerli olması için kural olarak bir noter onayına ihtiyaç yoktur.
Ancak, anlaşma belgesinin bir mahkeme ilamı gibi doğrudan icra edilebilir yani cebri icra yoluyla zorla yerine getirilebilir hale gelmesi için icra edilebilirlik şerhi (mahkemeden veya belirli şartlarda noterden alınan, belgenin mahkeme kararı gücünde olduğunu gösteren onay) alınması gerekmektedir. İşte bu noktada kanun koyucu, taraflara kolaylık sağlamak amacıyla mahkemelerin yanı sıra noterlere de yetki tanımıştır. Eğer arabuluculuk görüşmelerine taraflar asil olarak (avukatsız) katılmışlarsa, bu belgenin doğrudan icraya konulabilmesi için sulh hukuk mahkemesinden veya noterden icra edilebilirlik şerhi alınması mümkündür.
Arabuluculukta Taksitle Ödeme Anlaşması Yapılabilir Mi? yazımızı okumak için
Arabuluculuk anlaşma belgesinin hukuki niteliği, geçerlilik şartları ve onay süreçleri şu temel esaslara dayanmaktadır:
- Avukatların Katılımı Durumu: Eğer arabuluculuk sürecine tarafların yanı sıra tarafların avukatları ve arabulucu birlikte katılmış ve belgeyi hep birlikte imzalamışlarsa, bu belge hiçbir mahkeme veya noter onayı gerekmeksizin doğrudan mahkeme ilamı niteliğindedir.
- Dava Şartı ve İhtiyari Arabuluculuk: Hem dava şartı arabuluculuk (kanunen mahkemeye gitmeden önce zorunlu tutulan süreçler) hem de ihtiyari arabuluculuk (tarafların kendi istekleriyle başvurduğu süreçler) neticesinde düzenlenen belgeler aynı hukuki korumaya tabidir.
- Noterin İşlevi: Noter, arabuluculuk belgesini “tasdik” etmek yerine, kanunun aradığı şartlar dahilinde belgeye icra edilebilirlik şerhi verir. Noter bu işlemi yaparken sadece belgenin arabuluculuğa elverişli bir ticari veya hukuki konuya ilişkin olup olmadığını inceler, esasa girip içerik denetimi yapamaz.
- Harç ve Masraf Avantajı: Mahkemeden veya noterden alınacak icra edilebilirlik şerhi, normal bir dava açma masrafına kıyasla oldukça düşük, maktu bir harca tabidir. Ayrıca bu belge, damga vergisinden de muaftır.
Arabuluculuk masasında ulaşılan uzlaşmanın resmiyet kazanması ve tarafların haklarının güvence altına alınması için belgenin usulüne uygun tanzim edilmesi gerekir. Noter onayı bir geçerlilik şartı olmasa da, avukatsız yürütülen süreçlerde belgenin icra kabiliyeti kazanması adına noterden şerh alınması pratik ve hızlı bir alternatif çözüm yoludur.
Olay: Mehmet Bey, kiracısı Aylin Hanım ile ödenmeyen kira bedelleri konusunda yaşadığı uyuşmazlık nedeniyle arabuluculuk bürosuna başvurmuştur. Taraflar, avukatları olmaksızın arabulucu huzurunda bir araya gelmiş ve Aylin Hanım’ın birikmiş 60.000 TL kira borcunu 3 eşit taksitte Mehmet Bey’e ödemesi konusunda anlaşmaya varmışlardır. Görüşme sonunda arabulucu, taraflar ve kiracı tarafından imzalanan bir anlaşma belgesi düzenlenmiştir. Ancak Aylin Hanım, ilk taksit günü geldiğinde taahhüt ettiği ödemeyi yapmamıştır. Mehmet Bey, elindeki belgeyle doğrudan icra dairesine giderek takip başlatmak istemiş, fakat icra müdürü belgede avukat imzası veya icra edilebilirlik şerhi olmadığı için takibi doğrudan başlatamayacağını belirtmiştir.
Analiz: Mehmet Bey, uyuşmazlığın çözüldüğünü ancak belgenin bu haliyle doğrudan “ilamlı icra” (mahkeme kararına dayalı icra takibi) hakkı vermediğini anlamıştır. Mehmet Bey, vakit kaybetmemek adına sulh hukuk mahkemesine başvurmak yerine en yakın notere giderek arabuluculuk anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi verilmesini talep etmiştir. Noter, belgenin içeriğinin arabuluculuğa elverişli olduğunu ve tarafların imzalarını kontrol ederek maktu harç karşılığında şerh işlemini onaylamıştır. Mehmet Bey, noterden aldığı bu şerhli belge sayesinde icra dairesine tekrar giderek Aylin Hanım hakkında gecikmeksizin icra takibi başlatmış ve alacağına kavuşmuştur. Bu süreç, taraflar avukatsız olduğunda noterin şerh yetkisinin ne kadar hızlı bir çözüm sunduğunu somut bir şekilde göstermektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Arabuluculuk tutanağı imzalandıktan sonra noter onayı zorunlu mudur?
Hayır, zorunlu değildir. Arabuluculuk anlaşma belgesi taraflar arasında imzalandığı andan itibaren geçerlidir. Noter veya mahkeme onayı, sadece belgenin doğrudan icra dairesi kanalıyla zorla uygulanabilmesi (icra edilebilirlik şerhi) için gereklidir.
Tutanakta avukatların imzası varsa noter şerhine gerek kalır mı?
Eğer arabuluculuk belgesinde tarafların yanı sıra her iki tarafın avukatlarının ve arabulucunun imzası bulunuyorsa, bu belge kanunen doğrudan mahkeme ilamı sayılır. Bu durumda ne mahkemeden ne de noterden icra edilebilirlik şerhi alınmasına gerek yoktur.
Noter arabuluculuk belgesine icra edilebilirlik şerhi verirken neleri inceler?
Noter, belgenin esasına (içeriğine) müdahale edemez. Sadece uyuşmazlık konusunun aile hukuku gibi arabuluculuğa elverişli olmayan konulardan olup olmadığını ve kamu düzenine aykırılık teşkil edip etmediğini şeklen inceler.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Hukuki süreçlerinizde ve arabuluculuk görüşmelerinde hak kaybına uğramamak için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.
