Arabuluculuk Ücreti ve Süreç Masrafları Hakkında Bilmeniz Gerekenler
Hukuki uyuşmazlıkların çözümünde mahkeme süreçleri uzun, yorucu ve ciddi anlamda maliyetli olabilmektedir. Geleneksel yargılama usullerine kıyasla daha barışçıl bir alternatif sunan arabuluculuk müessesesi (uyuşmazlıkların tarafsız bir üçüncü kişi yardımıyla çözüme kavuşturulması yöntemi), ekonomik açıdan da büyük avantajlar barındırır. Ancak hak arama yoluna çıkan vatandaşların en çok merak ettiği konuların başında, arabulucu sürecindeki masraflar ve bu masrafların kimin tarafından karşılanacağı sorusu gelmektedir.
Arabuluculuk görüşmelerinde temel maliyet kalemini arabuluculuk ücreti oluşturur. Arabuluculuk Kanunu uyarınca, taraflar aksini kararlaştırmadıkça arabulucunun ücreti ve yapılan masraflar taraflarca eşit olarak ödenir. Bu süreçte mahkemelerdeki gibi yüksek harçlar, keşif giderleri veya bilirkişi masrafları doğmaz. Dolayısıyla arabuluculuk, dava açmaya kıyasla son derece tasarruflu ve bütçe dostu bir yöntem olarak öne çıkmaktadır.
Dava Şartı ve İhtiyari Arabuluculukta Masraf Ayrımı
Sürecin mali boyutunu tam olarak anlamak için uyuşmazlığın türüne bakmak gerekir. Türkiye’deki yasal düzenlemelere göre arabuluculuk iki ana başlık altında toplanmaktadır:
- Dava Şartı Arabuluculuk: İşçi-işveren uyuşmazlıkları, ticari davalar, tüketici uyuşmazlıkları ve kira uyuşmazlıkları gibi alanlarda dava açmadan önce arabulucuya gitmek zorunludur. Eğer taraflar görüşmeler sonunda anlaşamazlarsa, arabulucunun iki saate kadar olan ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır. Taraflardan herhangi bir ön ödeme veya başvuru masrafı alınmaz. Ancak taraflar anlaşırsa, arabuluculuk asgari ücret tarifesine göre belirlenen ücret taraflarca eşit şekilde ödenir.
- İhtiyari Arabuluculuk: Tarafların tamamen kendi iradeleriyle, dava açmadan önce veya dava devam ederken arabulucuya başvurması durumudur. İhtiyari arabuluculukta sürecin başından itibaren tüm masraflar ve arabuluculuk ücreti, aksi kararlaştırılmadığı müddetçe taraflarca yarı yarıya üstlenilir.
Süreç Arabulucu Tarafından Yanlış Yönetilse Bile Dava Şartı Gerçekleşir yazımızı okumak için
Arabuluculuk Ücretleri Nasıl Hesaplanır?
Arabulucuya ödenecek ücret, Adalet Bakanlığı tarafından her yıl güncellenen Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi baz alınarak hesaplanır. Hesaplama yöntemi, uyuşmazlığın konusunun para ile ölçülebilip ölçülememesine göre değişir:
- Konusu Para Olmayan Uyuşmazlıklar: Aile hukuku, komşu hakkı gibi maktu (miktarı belirli/sabit olan) uyuşmazlıklarda taraflar saatlik ücret üzerinden veya uyuşmazlık türüne göre belirlenen sabit tarifeden ödeme yaparlar.
- Konusu Para Olan Uyuşmazlıklar: Kıdem tazminatı, ticari alacak, kira bedeli tespiti gibi uyuşmazlıklarda arabulucu ücreti, üzerinde anlaşılan toplam meblağın belirli bir yüzdesi (nispi oran) üzerinden hesaplanır. Anlaşılan miktar arttıkça, bu miktar üzerinden alınacak arabuluculuk ücretinin yüzdelik oranı kademeli olarak düşer.
Süreç sonunda taraflar el sıkışarak bir anlaşma belgesi imzaladıklarında, bu belgeye mahkemeden icra edilebilirlik şerhi (anlaşma belgesinin mahkeme ilamı gibi resmi olarak icra edilebilir hale getirilmesini sağlayan onay) alabilirler. Bu şerh için ödenecek maktu harç miktarı da mahkeme harçlarına kıyasla oldukça sembolik bir düzeydedir.
Kira Uyuşmazlığında Masraf Paylaşımı
Uyuşmazlık Konusu: Ev sahibi Ahmet Bey ile kiracısı Mehmet Bey arasında, aylık kira bedelinin artırılması ve geçmiş dönem eksik ödemeler sebebiyle ciddi bir anlaşmazlık çıkmıştır. Toplamda 60.000 TL tutarında bir alacak-borç tartışması mevcuttur. Ahmet Bey dava açmayı düşünmüş ancak dava harçları, tebligat giderleri ve avukatlık masraflarının yüksek olacağını görerek dava şartı kapsamında arabuluculuk bürosuna başvurmuştur.
Süreç ve Görüşmeler: Görevlendirilen arabulucu, tarafları resmi davet yazısıyla toplantıya çağırmıştır. İlk oturumda taraflar taleplerini dile getirmiş, ikinci oturumda ise ortak bir noktada buluşmuşlardır. Yaklaşık 3 saat süren müzakereler neticesinde Mehmet Bey’in Ahmet Bey’e toplam 50.000 TL ödemesi hususunda tam bir mutabakat sağlanmıştır.
Masraf ve Ücret Sonucu:
- Taraflar süreç boyunca mahkemelerdeki gibi harç, bilirkişi veya keşif masrafı ödememişlerdir.
- Ahmet Bey ve Mehmet Bey, arabulucu ücretini yarı yarıya (%50 – %50) paylaşarak ödemişlerdir.
- Eğer taraflar bu görüşmede anlaşamasalardı, ilk 2 saatlik ücret Adalet Bakanlığı tarafından karşılanacak, kalan 1 saatlik cüzi ücret ise ileride açılacak davada haksız çıkan tarafa mahkeme masrafı olarak yüklenecekti. Bu sayede her iki taraf da yıllarca sürecek bir dava maliyetinden kurtulmuştur.
Sıkça Sorulan Sorular
1. Arabuluculuk masraflarını sadece başvuran taraf mı öder?
Hayır. Kanuni düzenlemeye göre, taraflar aralarında aksine bir sözleşme yapmadığı sürece arabuluculuk ücreti ve ortaya çıkan tüm masraflar taraflarca eşit olarak (yarı yarıya) karşılanır. Ancak taraflar anlaşarak masrafın tamamını tek bir tarafın ödeyeceğini de kararlaştırabilirler.
2. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa ücret ödenir mi?
Eğer uyuşmazlık dava şartı (zorunlu) kapsamında ise ve görüşmeler olumsuz sonuçlanıp anlaşma sağlanamazsa, arabulucunun 2 saate kadar olan ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir. Taraflardan o aşamada bir ücret çıkmaz. İhtiyari arabuluculukta ise anlaşma olmasa dahi harcanan mesai doğrultusunda tarifeye göre arabulucuya ücret ödenmesi gerekir.
3. Arabuluculuk ücreti neye göre belirlenir?
Arabuluculuk ücretleri, her yıl Adalet Bakanlığı tarafından yayımlanan resmi tarifeye göre belirlenir. Uyuşmazlığın türüne, tarafların sayısına, uyuşmazlık konusunun parayla ölçülüp ölçülemediğine ve görüşmelerin saat bazında ne kadar sürdüğüne bakılarak net ücret hesaplaması yapılır.
4. Maddi durumu yetersiz olanlar arabuluculuk masrafından muaf olabilir mi?
Evet. Arabuluculuk sürecinde maddi gücü yetersiz olan vatandaşlar, baroların adli yardım (maddi durumu elvermeyen kişilere ücretsiz hukuki destek sağlanması sistemi) bürolarına başvurarak adli yardım hükümlerinden faydalanabilirler. Bu durum belgelendiğinde gerekli masraflar adli yardım fonundan karşılanır.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Hukuki süreçlerinizde ve arabuluculuk görüşmelerinde hak kaybına uğramamak için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.
