Arabuluculuk süreci sonunda tarafların ortak bir paydada buluşmasıyla düzenlenen arabuluculuk anlaşma belgesi, hukuki niteliği itibariyle son derece güçlü bir evraktır. Bu belgenin doğrudan icra edilip edilemeyeceği, tarafların haklarını koruma altına alabilmeleri açısından en çok merak edilen konuların başında gelir. Türkiye Cumhuriyeti kanunlarına göre, arabuluculuk faaliyeti sonunda varılan anlaşma, tarafları bağlayıcı olmakla birlikte belirli şartlar dahilinde doğrudan icra dairesi kanalıyla zorunlu olarak yerine getirtilebilir.
Arabuluculuk anlaşma belgesinin mahkeme kararı gibi işlem görebilmesi, yani icra edilebilir hale gelmesi için belgenin türü ve alındığı yöntem büyük önem taşır. Süreç, tarafların uyuşmazlığı mahkemeye taşımadan, hızlı ve çok daha az masraflarla çözüme kavuşturmasını sağlayan hukuki bir köprü vazifesi görür.
Arabuluculuk anlaşma belgesinin yasal olarak icra edilebilmesi için mevzuatta net kurallar ve iki temel yöntem belirlenmiştir. Bu yöntemler sayesinde taraflar, karşı tarafın anlaşma şartlarına uymaması durumunda doğrudan yasal yollara başvurma hakkını elde ederler.
- İcra Edilebilirlik Şerhi Alınması: Anlaşma belgesinin mahkeme kararı gibi hüküm doğurabilmesi için sulh hukuk mahkemesinden alınan ve belgenin gücünü resmiyetle onaylayan mühre icra edilebilirlik şerhi denir.
- Doğrudan İlam Niteliği Taşıyan Haller: Eğer arabuluculuk görüşmelerine taraflarla birlikte avukatları da katılmış ve belgeyi taraflar, avukatlar ve arabulucu birlikte imzalamışsa, mahkemeden ek bir onay almaya gerek kalmaz. Bu belge doğrudan ilam (kesinleşmiş mahkeme kararı) niteliği kazanır.
- Dava Şartı ve İhtiyari Durumlar: Kanunen mahkemeye gitmeden önce zorunlu tutulan dava şartı arabuluculuk ile tarafların kendi istekleriyle başvurduğu ihtiyari arabuluculuk süreçlerinin her ikisinde de aynı güçte anlaşma belgesi düzenlenebilir.
Dava Şartı Arabuluculuk Nedir ? yazımızı okumak için
Mahkemeden icra edilebilirlik şerhi alınması gereken durumlarda, uyuşmazlığın esasına göre yetkili mahkemeye dilekçe ile başvurulur. Mahkeme bu incelemeyi genellikle duruşma açmadan, dosya üzerinden ve dosya masraflarını minimumda tutarak çok kısa bir sürede karara bağlar. Hakem heyeti veya mahkeme gibi uzun yargılama süreçleri yerine günler içinde sonuç alınması arabuluculuğun ekonomik avantajını ortaya koyar.
Gaziantep’te faaliyet gösteren bir tekstil fabrikasında makine ustası olarak çalışan Ahmet Bey, iş sözleşmesinin haksız feshedildiğini iddia ederek kıdem tazminatı ve ücret alacakları için hukuki süreç başlatmak istemiştir. Ahmet Bey, dava şartı (mahkemeye gitmeden önce kanunen zorunlu olan) arabuluculuk mekanizmasını işletmek üzere bir arabulucuya başvurmuştur. İşveren yetkilisi ve Ahmet Bey, arabulucu huzurunda bir araya gelerek toplam 150.000 TL tazminat ödenmesi konusunda el sıkışmışlardır.
Yapılan görüşme neticesinde, ödemenin 3 eşit taksitle Ahmet Bey’in banka hesabına yatırılması hususunda bir arabuluculuk anlaşma belgesi düzenlenmiş ve taraflarca imzalanmıştır. Ancak işveren, ekonomik gerekçeler öne sürerek ilk taksit tarihinden sonra herhangi bir ödeme gerçekleştirmemiştir.
Ahmet Bey, elindeki anlaşma belgesine sulh hukuk mahkemesinden hızlıca icra edilebilirlik şerhi (belgenin mahkeme kararı gibi icra edilebilmesini sağlayan onay) almıştır. Bu şerhi içeren belge ile doğrudan icra dairesine giderek işverenin banka hesaplarına ve menkul mallarına yönelik ilamlı icra takibi (kesinleşmiş mahkeme kararına dayanan icra süreci) başlatmıştır. İşveren, banka hesaplarına konulan blokaj sonrasında borcun tamamını Ahmet Bey’e yasal faiziyle birlikte ödemek zorunda kalmıştır. Bu sayede Ahmet Bey, yıllarca sürecek bir iş davası açmak yerine, haftalar içinde alacağına kavuşmuştur.
Sıkça Sorulan Sorular
Arabuluculuk anlaşma belgesi imzalandıktan sonra caymak mümkün müdür?
Hayır, tarafların özgür iradeleriyle imzaladıkları arabuluculuk anlaşma belgesi yasal olarak bağlayıcıdır. Belge imza altına alındıktan sonra, üzerinde anlaşılan hususlar hakkında yeniden aynı konuda dava açılması yasal olarak mümkün değildir.
Avukatların da imzaladığı anlaşma belgesi için mahkemeye gitmek gerekir mi?
Eğer arabuluculuk sürecine tarafların yanı sıra tarafların vekilleri (avukatları) de katılmış ve belgeyi birlikte imzalamışlarsa, mahkemeden icra edilebilirlik şerhi alınmasına gerek yoktur. Bu belge yasa gereği doğrudan mahkeme ilamı niteliğindedir.
İcra edilebilirlik şerhi almak masraflı bir işlem midir?
Mahkemeden icra edilebilirlik şerhi alınması talebi, nispi harca değil maktu (sabit ve çok düşük miktarda) harca tabidir. Bu nedenle dava açma masrafları ile kıyaslandığında oldukça ekonomik ve bütçe dostu bir yoldur.
Karşı taraf anlaşmaya uymazsa ne kadar sürede icra takibi başlatabilirim?
Anlaşma belgesinde belirtilen ödeme veya edim tarihi (yerine getirme zamanı) geçtikten ve mahkeme şerhi alındıktan (veya avukatlı imza var ise doğrudan) sonra hiç vakit kaybetmeden derhal icra takibi başlatabilirsiniz. Herhangi bir bekleme süresi bulunmamaktadır.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Hukuki süreçlerinizde ve arabuluculuk görüşmelerinde hak kaybına uğramamak için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.
