Başarısız veya Yarım Kalan Arabuluculuk Süreçlerinde Tekrar Başvuru Şartları ve Hukuki Sınırlar
Hukuki uyuşmazlıkların hızlı, ekonomik ve barışçıl yollarla çözülmesini sağlayan arabuluculuk sistemi, günümüzde pek çok dava türü için dava şartı (dava açmadan önce kanunen gitmesi zorunlu olan yol) haline gelmiştir. Taraflar, aralarındaki anlaşmazlığı mahkemeye taşımadan önce bu dostane çözüm yöntemini denerler. Ancak ilk başvuruda uzlaşma sağlanamamış veya süreç bir şekilde tamamlanamamışsa, “Daha önce başvuru yapılan konuda yeniden arabulucuya başvuru yapılabilir mi?” sorusu akıllara gelmektedir. Türk hukuku bu konuda net sınırlar çizmiştir.
İlk başvurunun sonucunda ne olduğu, yeniden başvuru yapılıp yapılamayacağını belirleyen en temel unsurdur. Eğer taraflar ilk arabuluculuk görüşmesinde bir anlaşma tutanağı (tarafların anlaştığı maddeleri içeren resmi belge) imzalamışlarsa, aynı uyuşmazlık konusu için kural olarak tekrar arabulucuya başvurulamaz. Çünkü imzalanan bu tutanak, mahkeme ilamı (mahkeme kararı) hükmündedir ve tarafları bağlar. Ancak ilk süreçte anlaşma sağlanamadıysa ve bir anlaşamama tutanağı düzenlendiyse, tarafların iradesi doğrultusunda ihtiyari arabuluculuk (tarafların kendi istekleriyle başvurduğu süreç) yoluyla aynı konuda yeniden bir araya gelinmesi mümkündür.
Yeniden arabuluculuğa başvurulabilmesi ve sürecin hukuken geçerli olabilmesi için belirli şartların varlığı aranır:
- Tarafların Ortak İradesi: İlk görüşmede anlaşamayan taraflar, uyuşmazlığı mahkemeye taşımadan önce veya dava açıldıktan sonra tekrar denemek isterlerse, her iki tarafın da bunu yazılı veya sözlü olarak kabul etmesi gerekir.
- İlk Sürecin Usulden Sona Ermesi: Eğer ilk başvuru, taraflardan birine ulaşılamadığı için veya yetkisizlik gibi usuli bir sebeple esasa girilmeden son bulmuşsa, başvuru usulüne uygun şekilde tekrarlanabilir.
- Kısmi Anlaşma Durumu: İlk arabuluculuk sürecinde uyuşmazlık konularının sadece bir kısmında anlaşıp geri kalanında anlaşamama durumu yaşandıysa, üzerinde anlaşılamayan maddeler için taraflar yeniden masaya oturabilirler.
Arabulucu Tecrübesinin Uyuşmazlık Çözüm Sürecine Etkisi yazımızı okumak için
Mahkemelerin yoğun iş yükü altında ezildiği günümüzde, tarafların tekrar arabulucuya başvurarak uzlaşmaya çalışması teşvik edilen bir yöntemdir. Özellikle icra edilebilirlik şerhi (arabuluculuk tutanağının mahkeme kararı gibi icra edilebilmesini sağlayan resmi onay) alınabilen bu süreç, zamandan ve mahkeme masraflarından tasarruf edilmesini sağlar.
İşçi ve İşveren Arasındaki İkinci Arabuluculuk Süreci
Arka Plan: Tekstil fabrikasında 5 yıl boyunca ustabaşı olarak çalışan Ahmet Bey, iş sözleşmesinin haksız yere feshedildiğini iddia ederek kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve ödenmeyen fazla mesai ücretleri için dava şartı arabuluculuk başvurusunda bulunmuştur.
İlk Süreç: Arabuluculuk görüşmelerinde işveren, ekonomik zorlukları gerekçe göstererek Ahmet Bey’in talep ettiği toplam tutarın çok altında bir meblağ teklif etmiştir. Ahmet Bey bu teklifi kabul etmemiş ve taraflar arasında anlaşamama tutanağı düzenlenerek süreç sonlandırılmıştır. Ahmet Bey dava açma hazırlığına başlamıştır.
Gelişme ve İkinci Başvuru: Aradan geçen 2 haftalık süre içinde işveren, açılacak bir iş davasının firmaya daha yüksek mahkeme masrafı ve avukatlık ücreti yükleyeceğini fark etmiştir. İşveren, Ahmet Bey’e ulaşarak teklifini yükselttiğini ve uyuşmazlığı mahkemeye gitmeden çözmek istediğini belirtmiştir. Ahmet Bey de yıllarca sürecek bir dava yerine hakkını hemen almayı mantıklı bularak teklifi kabul etmiştir.
Sonuç: Taraflar ortak iradeleriyle, daha önce anlaşamadıkları aynı uyuşmazlık konusu için bu kez ihtiyari arabuluculuk kanalıyla yeniden arabulucuya başvurmuşlardır. Yapılan ikinci müzakerede ortak bir rakamda uzlaşılmış ve bu kez anlaşma tutanağı imzalanarak uyuşmazlık tamamen ortadan kaldırılmıştır. Ahmet Bey haklarına hızlıca kavuşurken, işveren de dava riskinden kurtulmuştur.
Sıkça Sorulan Sorular
1. İlk arabuluculukta anlaşamadık, dava açtıktan sonra tekrar arabulucuya gidebilir miyiz?
Evet, gidebilirsiniz. Kanunlarımıza göre dava açıldıktan sonra bile taraflar mahkemeye başvurarak uyuşmazlığı arabuluculuk yoluyla çözmek istediklerini beyan edebilirler. Bu durumda mahkeme, yargılamayı durdurur ve taraflara arabulucuya gitmeleri için süre tanır.
2. Arabuluculuk anlaşma tutanağı imzalandıktan sonra cayma hakkı var mıdır?
Hayır, kural olarak usulüne uygun şekilde imzalanan [İÇ LİNK ÖNERİSİ: ‘arabuluculuk anlaşma tutanağı’ -> (hizmetlerimiz/arabuluculuk)] kesin ve bağlayıcıdır. Tutanak imzalandıktan sonra taraflar aynı konuda yeniden dava açamaz veya tekrar arabulucuya başvuramazlar. Ancak irade fesadı (tehdit, hile, yanılma) gibi istisnai hukuki durumların varlığı halinde tutanağın iptali için mahkemeye başvurulabilir.
3. Aynı uyuşmazlık için ikinci kez yapılan arabuluculuk başvurusunda masrafları kim öder?
İhtiyari olarak gerçekleştirilen ikinci başvuruda arabuluculuk ücreti ve olası masraflar, aksi kararlaştırılmadığı sürece taraflarca eşit olarak karşılanır. Ancak taraflar anlaşma aşamasında tüm masrafların sadece bir tarafça ödenmesini de serbestçe kararlaştırabilirler.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Hukuki süreçlerinizde ve arabuluculuk görüşmelerinde hak kaybına uğramamak için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.
